Lohusalıkta eş çoğu evde “ne yapayım” ile “her şeyi ben taşıyorum” arasında durur. İki cümle de yorgundur. Yorgunluk, görünmeyen işte birikir: kim ziyareti yönetir, kim gece bekler, kim “iyiyim” der, kim o cümleye inanır. İnanılan cümle, evde yalnızlık üretebilir. Yalnızlık, bebeğin yanına, yatağın arasına ve eşlerin bakışına oturur.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda lohusalığı romantik bir evre gibi anlatmıyorum. Baktığım yer, görünmeyen işin kime yapıştığı ve nöbetin konuşulmadan nasıl yerleştiğidir. Yerleşen nöbet, kişilik gibi durur. Kişilik gibi duran iş, alacak olur. Alacak, evin iklimini bozar.
Görünmeyen lohusa işi
Görünmeyen iş, bebeği kucağa almaktan önce durur. Ziyaretçiye kapı açmak, “anne uyuyor” demek, emzirme yastığını ayarlamak, hekim notunu hatırlamak, evin yemeğini çevirmek, büyüklerin cümlesini süzmek… bunlar “bir dakikalık” işler gibi durur. Dakikalar, tek zihinde toplanınca günü yutar.
Lohusa olan kişi, çoğu zaman hem bakımda hem vitrindedir. Vitrin, “nasılsın” sorusuna “iyiyim” cevabını ister. İstenen cevap, evin gerçeğini kapatabilir. Kapanan gerçek, eşin “o zaman ben çekileyim” diye kenara çekilmesine yol açabilir. Kenar, destek değildir. Kenar, listenin yine tek kişide kalmasıdır.
İş, cinsiyete kilitli olmak zorunda değildir. Yine de birçok evde lohusa liste, “o daha iyi bilir” diye birine yapışır. Yapışma, yetenek değildir. Yapışma, alışkanlıktır. Alışkanlık konuşulmadan “ben böyleyim, o böyle” diye kilitlenir. Kilit, paylaşımı durdurur.
Nöbet ve ziyaret
Gece nöbeti, emziren evde birebir bölünmeyebilir. Bölünmeyen kısım, diğer işlerde denge arar: sabah, bulaşık, ziyaret kapısı, market, bebek değişimi. Denge aranmazsa gece tek kişide, gündüz de aynı kişide birikir. Biriken kişi, evde ya incelir ya patlar. İkisi de bebeğin iklimidir.
Beklemek de iştir. “Bir daha uyanırsa ben” diye yarı uyanık duran zihin, uyumuş sayılmaz. Sayılmayan uyku, ertesi gün ziyarete, sınır cümlesine ve eşe bakışı inceltir. İncelen bakış, “sen hiç yorulmuyorsun” öfkesini büyütür. Öfke, bebeğin uyanışına yazılmamalıdır.
Ziyaret, lohusalığın görünmeyen ikinci nöbetidir. Nöbet, evin eşiğini tutmaktır. Eşik tutulmazsa ev, büyüklerin ve misafirin ritmine döner. Dönen ev, lohusanın bedenini ve bebeğin uykusunu ezer. Ezilme, “gelmesinler” diye sertleşmek zorunda değildir. Ezilme, eşin kapıda duran kısa bir cümlesiyle incelir: “Şimdi dinlenme var, sonra bakarız.”
İyiyim cümlesinin bedeli
“İyiyim” bazen kapıyı kapatır. Kapanan kapı, eşin içeri girmesini zorlaştırır. Zorlaşan giriş, “ihtiyacın yok” okuması üretir. Okuma, çoğu zaman yanlıştır. Yanlış okuma, evde iki yalnız yetişkin bırakır. İki yalnız, bebeğin yanında daha çok iş, daha az görülme demektir.
Doğru cümle, kahramanlık olmak zorunda değildir. “Bugün doluyum, kapıyı sen tut.” “Gece ilk uyanışı ben aldım, sabah sen al.” “Ziyareti yarın.” Cümleler evinize uymuyorsa kendi listenizi yazın. Yazmak, evin soğukluğu değildir. Yazmak, “iyiyim”in altındaki işi görünür kılmaktır.
Çocuğun önünde olmasa bile evin içinde skor tutmayın. Skor, geçmişin bütün gecelerini yığar. Yığılan geçmiş, bugünün küçük payını siler. Küçük pay, lohusalığın yarınını değiştirir. Geçmişin yığını, yarını konuşturmaz.
Eşin durabileceği yer
Durmak, “bebek bakıcısı” olmak değildir. Durmak, evin işleyişinde yer almaktır. Yer, aynı anda, aynı şekilde olmak zorunda değildir. Yer, lohusanın bedeninin taşıyamadığı başlığı almaktır. Alınan başlık, görünür olsun. Görünür başlık, “ben de varım” kanıtı olmak zorunda değildir. Görünür başlık, listenin kaymasıdır.
Lohusa olan kişiyi “çok hassas” diye evin dışında bırakmayın. Dışarıda bırakılan kişi, evin kararından da çıkar. Çıkan karar, büyüklerin cümlesine yer açar. Açılan yer, sonra sınır kavgası olur. Kavga, bebeğin yanına oturur.
Eşiniz nasıl duracağını bilmiyorsa onu “beceriksiz” ilan etmeyin. Bilmemek, çoğu zaman evin eski alışkanlığıdır. Alışkanlık, sakin anda kaydırılır. Kriz anda kaydırılmaz. Kriz anda skor konuşulur. Skor, lohusalığı daha yalnız yapar.
Destek ağı ve sınır
Destek ağı varsa gece olmasa da gündüz bir parça kayabilir. Parça, lüks değildir. Parça, evin devamıdır. Devam, her ziyaretçinin içeri girmesi anlamına gelmez. Giriş, evin eşiğinden geçer. Eşik, iki ebeveynin bildiği kısa bir cümledir.
Görüşmelerde bu dönemi yargısız haritalıyoruz. Kim hatırlıyor, kim kapıyı tutuyor, “iyiyim” kimin yalnızlığını büyütüyor, gece kime kalıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, kusursuz eşitlik ilan etmek veya lohusalığı hızlandırmak değildir. İş, görünmeyen işi ve nöbeti evin konuşulabilir parçası haline getirmektir.
Lohusalıkta eş, kahraman veya seyirci olmak zorunda değildir. Olması istenen şey, evin işleyişinde duran bir yetişkindir. Duran yetişkin, bebeği de, lohusayı da, evin iklimini de biraz daha az yalnız bırakır.
Görünmeyen lohusa işini evde konuşulabilir hale getirmek istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.