Çocuk arada kalınca evde görünür bir savaş olmak zorunda değildir. Bazen tek bir cümle yeter: “Annenize söyleyin, ben onunla konuşmuyorum.” Bazen bir bakış yeter: çocuk birinizin yüzüne bakıp diğerine gitmez. Arada kalmak, çocuğun iki kişi arasında durmasıdır. Duran çocuk, çevirmen, sırdaş, hakem veya barış elçisi olur. Bu roller, yaşın işi değildir.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu tabloya üçgenleşme derim. Üçgen, iki yetişkinin konuşmadığı yerde çocuğun üçüncü köşe olmasıdır. Köşe olmak, çocuğu önemli hissettirir. Önem, ağırlıktır. Ağırlık, uykuyu, okulu, bedeni ve ileride kuracağı ilişkileri etkiler. Etki, çocuğun “bozuk” olduğu anlamına gelmez. Etki, evin rol dağılımının kaydığı anlamına gelir.
Üçgenleşme evde nasıl işler
İki yetişkin arasındaki gerilim konuşulmaz. Konuşulmayan gerilim, evin havasında durur. Çocuk havayı okur. Okuyunca birini teselli eder, diğerini şikâyet eder, ikisini barıştırmaya çalışır. Teselli, şikâyet ve barış, yetişkin işleridir. İş çocuğa geçince ev kısa süre sakinleşir. Sakinlik, sorunun çözüldüğü anlamına gelmez. Sakinlik, sorunun çocuğun omzuna alındığı anlamına gelir.
Üçgen, boşanmış evlerde daha görünür sanılır. Birlikte yaşayan evlerde de durur. “Babanıza söylemeyin.” “Anneniz zaten anlamaz.” “Sen olmasan bu ev dağılır.” Bu cümleler çocuğu ortak, sırdaş veya yapıştırıcı yapar. Yapıştırıcı çocuk, kendi öfkesini gösteremez. Gösterirse evin dağılacağından korkar. Korku, “iyi çocuk” üretir. İyi çocuk, sorunsuz çocuk değildir.
Üçgen, büyükanne ve dede üzerinden de kurulur. Ebeveynler birbirine değil, çocuğun ağzından büyüğe veya büyüğün ağzından ebeveyne mesaj yollar. Çocuk, kuşaklar arası kurye olur. Kuryelik, ziyareti zehirler. Zehirlenen ziyaret, sonra “çocuk büyükleri sevmiyor” diye okunur. Okunan şey çoğu zaman sevgi değil, rol yorgunluğudur.
“Annenize söyleyin” cümlesi
Bu cümle pratik durur. Telefon yoktur, kapı kapalıdır, kırgınlık tazeidir. Çocuk oradadır. En kısa yol, çocuğun ağzıdır. Kısa yol, çocuğa sadakat sınavı bırakır. Sınavda doğru cevap yoktur. Söylerse birini incitir. Söylemezse diğerini incitir. İkisi de evin işi değildir.
Aynı aileden “babanıza sorun”, “ona deyin ki”, “git bak, ne diyor” cümleleri de çıkar. Hepsi haberciliktir. Habercilik, çocuğu evin iletişim altyapısı yapar. Altyapı olmak, olgunluk değildir. Altyapı olmak, iki yetişkinin birbirine bakamadığı yerde çocuğun bakmasıdır.
Mesajı yazın, arayın, sonra konuşun. Kanal yoksa bile çocuk kanal değildir. “Bunu büyükler konuşur” cümlesi kısa ve tekrar edilebilir. Tekrar, kaçınma değil, çocuğu koruyan sınırdır. Çocuk ısrar ederse cümle aynı kalır. Cümlenin değişmesi, çocuğa “biraz daha zorlarsam yetişkin işine girerim” öğretir.
Bir ebeveyni diğerine şikâyet etmek de haberciliğin akrabasıdır. “Anneniz/babanız yine yapmadı” cümlesi, çocuğun eline kanıt verir. Kanıt, evde taraf üretir. Taraf, çocuğun iki ebeveynine de yaslanma hakkını inceltir. İncelen hak, ileride size de döner.
Çocuğu yetişkin rolünden korumak
Koruma, evde hiç gerilim olmayacağı anlamına gelmez. Koruma, gerilimin çocuğun görevi olmamasıdır. Görev listesinden çıkanlar nettir. Çevirmenlik yok. Sır saklamak yok. Ebeveynleri barıştırmak yok. Bir ebeveynin duygusunu taşımak yok. “Sen olmasan dayanmam” yok.
Çocuk teselli etmek isterse teselli kabul edilir, rol büyütülmez. “Sarılman güzel. Bu büyüklerin işi. Sen çocuk kalabilirsin.” Cümle, çocuğun sevgisini hor görmez. Cümle, sevgiyi göreve çevirmez. Görevleşen sevgi, çocuğun kendi ihtiyacını ertelemesine yol açar. Ertelenen ihtiyaç, sonra öfke, içe kapanma veya bedensel belirti olarak durabilir.
Sırdaşlık da tatlı durur. “Bunu kimseye söyleme, yalnızca sen anlarsın.” Cümle, çocuğu özel kılar. Özel his, yalnızlık ve yük taşır. Yük, evin yetişkinlerini birbirine yaklaştırmaz. Yük, çocuğu evin gizine hapseder. Giz, çocuğun yaşına ait değildir.
Hakemlik şaka ile gelir. “Söyle, kim haklı?” Şaka, çocuğun yüzünde gülümseme bırakabilir. Gülümsemenin altında seçim vardır. Seçim, birini kaybetme riskidir. Risk, evde güveni azaltır. Güven azalınca çocuk, her cümleyi tartarak konuşur. Tartarak konuşmak, evin ortasında durmak değildir. Kenarda durmaktır.
Taraf tutturmama
Taraf tutturmama, her şeyde aynı fikirde olmak değildir. Taraf tutturmama, anlaşmazlığın çocuğun kucağına konmamasıdır. Anlaşmazlık vardır. Yeri, ikiniz arasındaki konuşmadır. Çocuk, o konuşmanın tanığı, habercisi veya karar mercii değildir.
Biriniz diğerini çocuğun önünde küçültürse, taraf kendiliğinden oluşur. Küçültme, “gerçekleri söylemek” diye savunulur. Gerçeklerin çocuğa ait olanı, bakım ve güvenle ilgilidir. Evliliğin muhasebesi çocuğa ait değildir. Muhasebe, yetişkin odasında durur.
Diğer ebeveyn yoksa veya ilişki kopuksa taraf tutturmama yine geçerlidir. Yokluk, kalan ebeveynin diğerini sürekli kötülemesi için gerekçe değildir. Çocuk, olmayan veya az görülen ebeveyne de bir bağ kurabilir. Bağı sizin kırgınlığınız yönetirse, çocuk hem sizi korur hem o bağı kaybeder. İkisi birden ağırdır.
Evde durulacak cümleler
Kısa cümleler evde işe yarar. “Bunu büyükler konuşur.” “İkimiz de seni seviyoruz, aramızdaki iş senin işin değil.” “Hakem olmanı istemiyoruz.” “Annenize/babanıza ben söyleyeceğim.” Cümleler ezber slogan olmak zorunda değildir. Yönleri aynıdır: çocuk köşeden iner, yetişkinler birbirine bakar.
Görüşmelerde üçgeni yargısız haritalıyoruz. Kim kime hangi mesajı çocuk üzerinden yolluyor, çocuk o rolü nasıl taşıyor, hangi cümle köşeyi dağıtıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. Taraf tutmuyorum. İş, çocuğu evin ortasından alıp çocuğun yerine koymaktır. Yer, evin yükünü taşıyan yer değildir. Yer, evin korunan yeridir.
Eşiniz henüz bu dile hazır değilse tek başınıza da köşeyi dağıtabilirsiniz. Kendi cümlenizden haberciliği çıkarmak, çocuğu sırdaş yapmamak ve diğer ebeveyni çocuğun önünde küçültmemek evde bir kenar açar. Kenar, evin tamamını değiştirmez. Kenar, çocuğun omzundaki yükü inceltir.
Arada kalmak, çocuğu olgun göstermez. Arada kalmak, çocuğu yorar. Yorgunluk, “uslu” diye okunabilir. Okunan şey çoğu zaman usluluk değil, evin üçgeninde durma çabasıdır. Çaba, yetişkinlere iade edildiğinde çocuk kendi yaşına dönebilir. Dönüş, bir gecede olmaz. Dönüş, tekrar eden sakin sınırla olur.
Çocuğu evin ortasından almak istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.