Büyüklerin önünde hayır diyememek, birçok evde evlatlıkla karışır. Karışan şey, “onları kırmayayım” kaygısıdır. Kaygı anlaşılır. Anlaşılan kaygı, çocuğun evindeki cümleyi otomatik iptal etmez. İptal edilince çocuk iki ev öğrenir: evdeki hayır ve büyüklerin yanındaki boşluk. Boşluk, kurnazlık üretmez. Boşluk, belirsizlik üretir.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak baktığım yer, sizi “pısırık evlat” ilan etmek değildir. Baktığım yer, utancın evin eşiğini silip silmediğidir. Silinen eşik, büyüklerin cümlesini evin cümlesi yapar. Yapılan cümle, uyku, tabak, ekran, hekim notu olabilir. Olabilir demek, sevginin karar olduğu anlamına gelmez.
Utanç ve evlatlık
Utanç, “ne derler” kaygısıdır. Kaygı, sizin ağzınızı kapatır. Kapanan ağız, çocuğa iklim bırakır. İklim, “bu evde asıl söz kime aittir” sorusunu büyütür. Büyüyen soru, çocuğun isteğini büyüğe götürmesine yol açar. Götürmek, uyumdur. Uyum, evin boşluğunu okur.
Evlatlık, eski roldür. Eski rol, büyüklerin evinde durur. Sizin eviniz, bugünkü iştir. İki rol aynı sofrada durabilir. Durmak, birinin diğerini yutması değildir. Yutan yer, çoğu zaman evlatlıktır. Evlatlık, hayırı saygısızlık gibi okur. Okunan saygısızlık, çocuğun bedenini evin dışında bırakır.
Eşiniz sizin ailenizin önünde susuyor, siz onun ailesinin önünde susuyorsanız evde çift standart durur. Duran standart, çocuğa belirsizlik öğretir. Belirsizlik, bir evde “hayır”, diğer evde “gülümse” demektir. İki dil, çocuğun kucağında çarpışır.
Çocuk hangi hayırı öğrenir
Çocuk, hayırın kişiden mi evden mi geldiğini okur. Kişiden gelen hayır, kapı seçtirir. Kapı, kurnazlık değildir. Kapı, hayatta kalmaktır. Hayatta kalan çocuk, büyüklerin yanında daha çok ister, evde daha çok direnir. Direnç, “büyüklerin yanında bozuluyor” hikâyesini büyütür. Hikâye, büyüğü şikâyet ederek onarılmaz.
Hayır utançla boğulunca çocuk, sizin yüzünüze bakar. Bakan yüz, “şimdi söyleyebilecek mi” diye bekler. Beklenen söz gelmeyince çocuk, evin eşiğinin o gün kapıda kaldığını öğrenir. Öğrenilen boşluk, evde de kullanılır. Kullanılan boşluk, eşler arasında skor üretir.
Çocuğu “büyüklerin yanında uslu ol” diye utandırmayın. Utanç, hayırı sevdirmez. Hayır, evin sakin iskeletiyle yürür. İskelet, çocuğu seyirlik yapmadan kurulur. Seyirlik çocuk, ya direnir ya “iyi çocuk” olur. İyi çocuk, yorgunluğunu yutar. Yutulan yorgunluk, evde patlar.
Kısa hayır
Cümle kısa olsun. “Bizde bunu böyle tutuyoruz.” Nokta. Uzun gerekçe, savunmaya benzer. Savunma, karşı tarafı daha çok konuşturur. “Siz yanlış büyüttünüz, araştırmalar” zinciri saygı değil, yarış üretir. Yarış, sofrayı mahkemeye çevirir.
Hayır, üç başlıkta dursun: güvenlik, sağlık, uyku. Tatlının gramı o öğle esneyebilir. Araba koltuğu, ateş, alerji esnemek zorunda değildir. Esnemeyen yer, evin iskeletidir. İskelet, büyükleri yok saymak değildir. İskelet, sevginin kararı iptal etmemesidir.
Cümleyi çocuğun önünde utandırmadan kurun. “Yine karışıyorsunuz” cümlesi büyüğü küçültür. Küçülen büyük, çocuğun sevdiği kişidir. Çocuk ya sizi ya büyüğü korumak zorunda kalır. Koruma, bölünmüş yerdir.
Eşin arkasında durmak
Hayırı koyacak kişi, mümkünse o evin çocuğudur: eşiniz kendi ebeveynine. Siz arka planda aynı çerçeveyi tutarsınız. Tutulmayan çerçeve, hikâyeyi “hain gelin/damat” yapar. Hikâye, çocuğun ihtiyacını görünmez kılar.
Eşiniz hayır diyemiyorsa onu çocuğun önünde “pısırık” ilan etmeyin. Zorlanma, çoğu zaman bağlılıktır. Bağlılık hor görülmeden evin ihtiyacı konuşulur. İhtiyaç: evin birkaç cümlesinin büyüklerin yanında da durması. Bu, büyükleri evden kovmak değildir.
Kararı evde, çocuk yokken netleştirin. Netleşmeden sofraya oturulursa orada doğaçlama yapılır. Doğaçlama, utançla karışır. Karışan hayır, ya hiç çıkmaz ya sert çıkar. İkisi de iklim bırakır.
Sonra evde netlik
Ziyaret bitince evin cümlesi yeniden hatırlatılır. Hatırlatma, büyüğü şikâyet ederek olmaz. “Dün oradaydık, bugün bizim evde yine böyle” yeter. Yargı, çocuğu iki ev arasında seçime zorlar. Seçim, yorucu bir iştir. İş, yetişkinlerde kalmalıdır.
Görüşmelerde bu utancı yargısız haritalıyoruz. Hayır kimin ağzında boğuluyor, evlatlık hangi sahnede ebeveynliği eziyor, çocuk hangi kapıyı seçiyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, büyükleri evden silmek değildir. İş, evlatlık ile evin hayırının aynı çatı altında durabileceği bir dil kurmaktır.
Büyüklerin önünde hayır, saygısızlık olmak zorunda değildir. Olması istenen şey, evin eşiğinin utanmadan görünmesidir. Görünen eşik, çocuğa da büyüklere de evin nasıl işlediğini gösterir. İşleyen ev, sevgiyi azaltmaz. İşleyen ev, sevginin kararı yutmasını keser.
Utanmadan duran bir hayır cümlesi kurmak istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.