“Sınıfta durmuyor.” Öğretmen cümlesi birçok evi gece araştırmasına götürür. Siz etiket korkarsınız. Çocuk, sizin korkunuzu yüzünüzden okur. Yerinde duramamak, birinci sınıf ve anaokulunda sık duyulur. Sık duyulmak, önemsiz olduğu anlamına gelmez. Her duramayışı tanı diye evde kapatmak da iş değildir.
Ben bu tabloya evde isim vermem. İsim, hekim ve gerektiğinde yönlendirme işidir. Evde iş, uykuyu, hareketi, sınıf temposunu ve sizin dili ayırmaktır. Ayırmak, çocuğu “yaramaz” dosyasından çıkarır.
Duramamak neden eylülde çoğalır
Sandalye, zil, bekleyiş yenidir. Yeni bekleyiş, bedeni kaşındırır. Kaşınan beden, anaokulunda halıya, ilkokulda sıraya çarpar. Çarpmak, niyet değildir. Motor ve uyaran işidir.
Uyku azsa duruş daha da dağılır. Dağılan duruş, “dikkat sorunu” satırına iner. Satırın altında bazen yalnızca geç yatış vardır. Yalnızca değilse de önce saat bakılır. Saat, etiket değildir.
Teneffüs kısaysa, bahçe yoksa, gün masada uzuyorsa beden borçlanır. Borç, sırada ödenir. Ödenen borç, uyarı alır. Uyarı, utanç bırakır. Utanç, ertesi gün daha çok kıpırdatır. Döngü kurulur.
Siz evde “otur” diye uzun akşamlar kuruyorsanız prova, okulu kurtarmayabilir. Kurtarmayan prova, ilişkiyi yorar. Yorulan ilişki, sabahı bozar. Bozulan sabah, sınıftaki duruşu da bozar.
Evde işe yarayan ve yaramayan
Hareket yasak değildir. Okul çıkışı kısa koşu, park, merdiven… Bazı bedenler iner. İnme vaadi değildir. Çıkışta ekran, inişi geciktirebilir. Geciken iniş, akşam ödevde patlar. Patlama, “yine durmuyor” cümlesini haklı gibi gösterir. Gösterir. Zemin ekran ve yorgunluk olabilir.
Akşam “düzgün otur” dersi, yorgun 1. sınıfa ikinci zil olur. İkinci zil, direnç üretir. Direnç, öğretmen cümlesini evde doğrular. Doğrulamak, döngüdür.
Kısa yönerge evde de işe yarar. “Ayakkabı.” “Çanta.” Zincir cümle, dağınık bedeni kaybeder. Kaybolan beden, “dinlemiyor” damgası yer. Damga, dinlemeyi zorlaştırır.
Öğretmenle somut iz. “Hangi saatte, ne kadar, teneffüs sonrası mı, açken mi.” İz, uyku ve öğün konuşturur. Uzun “hiperaktif mi” yazısı çocuğu vitrine koyar. Vitrin, utançtır.
Siz kaygınızı çocuğun önünde büyütmeyin. “Sende bir şey var, bakacağız.” Bakmak gerekebilir. Gerekirse hekimle, sakin, çocuğu etiketlemeden. Etiket, sınıfta yapışkan olur. Yapışkan etiket, duruşu düzeltmez. Kimliği yer.
Mizaç, tempo ve güvenlik
Bazı çocuklar daha çok hareketle düşünür. Düşünmek, bozmak değildir. Tempo yüksek sınıf, bu çocuğu sıkışır. Sıkışma, kurum değişimi demek zorunda değildir. Oturma düzeni, kısa mola, malzeme… Öğretmenin alanı vardır. Sizin alanınız evin dili ve uykudur.
Zarar varsa zarar durur. Sıradan kalkmak ile vurmak aynı cümle olmasın. Aynı cümle, çocuğu “kötü” yapar. Kötü hissi, daha çok dağılır.
Eşinizle aynı hikâyeyi tutun. Biri “erkek çocuktur” derken diğeri her kıpırdayışta azarlıyorsa çocuk hangi bedenin geçerli olduğunu bilemez. Beden, azarla sakinleşmez.
Görme, işitme, uyku apnesi, ani değişim, kendine zarar… Bunlar “yerinde duramıyor” deyip geçilecek şeyler olmayabilir. Önce pediatrist. Danışmanlık tanının yerini tutmaz.
Ne zaman birlikte bakılır
Uyarılar çoğalıyor, evde de ilişki yiyor, uyku çökmüş, siz her gece etiket arıyorsanız üçüncü bir çerçeve işe yarar. Çerçeve, evet/hayır damgası değildir. Zemin ve dil.
Süre vermem. “Sandalya iki haftada alışır” demem. Ünite, öğretmen, mevsim kıpırtıyı geri getirir. İş, her kıpırtıyı bozuk dikkat ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; sınıf ve uyku izini WhatsApp’tan kısaca okuruz. Yerinde duramamayı utandırmadan okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.