Parayla çocuğu ödüllendirmek, birçok evde kısa yol gibi durur. Kısa yol, “yemeğini bitir, beş lira”, “usuylu ol, harçlık”, “kardeşine vurma, alırız” cümleleridir. Cümle, o anı bitirir. Bitirilen an, öğrenilmiş sınır olmak zorunda değildir. Öğrenilen şey, davranışın bir fiyatı olduğudur. Fiyat, evin ilişkisini inceltir.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda harçlığı yasaklamıyorum. Baktığım yer, paranın evde ilişki, sınır ve sevginin yerine geçip geçmediğidir. Geçen yerde çocuk, “ne kadar eder” diye okur. Okuma, kurnazlık değildir. Okuma, evin kurduğu dildir.
Kısa yol neyi öğretir
Kısa yol, davranışı hızla durdurur veya hızla başlatır. Hız, evde nefes alır. Alınan nefes, yarına borç bırakabilir. Borç, bir sonraki işin daha pahalı istenmesidir. İstenen fiyat, evde pazarlık büyütür. Büyüyen pazarlık, yemek masasını, uykuyu, kardeşliği kirletir.
Para, çabanın görünmesi olabilir. Görünen çaba, teşekkür ve paylaşımla da durur. Duran teşekkür, fiyat etiketi taşımak zorunda değildir. Taşıyan etiket, çocuğa “beni görüyorlar” değil, “beni satın alıyorlar” duygusunu bırakabilir. Duygu, her evde aynı durmaz. Durduğu evde ilişki incelir.
Kısa yol, eşler yorulunca daha sık çıkar. Sık çıkan yol, evin iskeleti olur. İskelet olunca sınır, cümle değil cüzdan olur. Cüzdan, evde olmayan ebeveynin de kapısıdır. Kapı, “annen/baban vermiyor ama ben veririm” diye üçüncü takım açabilir.
Para ve ilişki
İlişki, görülmek, durmak, sakin cümledir. Para, bunları destekleyebilir. Destek, yerlerine geçmek zorunda değildir. Geçince çocuk, zorlandığı yerde sizi değil, ödülü arar. Aranan ödül, evde yoksa davranış dağılır. Dağılan davranış, yine fiyatı yükseltir. Döngü böyle kurulur.
Para, suçlulukla da çıkar. İşten geç gelen, ziyarette olmayan, boşanma sonrası evde az duran ebeveyn, eli açık olabilir. Açık el, özlemi kapatır gibi durur. Durduğu yerde çocuk, zamanın yerine nesne koyar. Konulan nesne, geçişi onarmaz. Onarılmayan geçiş, bir sonraki vedayı daha gürültülü yapar.
Çocuğu parayla diğer ebeveyne karşı tutmayın. Tutulan yer, sadakati böler. Bölünen sadakat, “kimin evi daha zengin” hesabıdır. Hesap, çocuğun işi değildir. İş, yetişkin masasında durur.
Alternatif: iş ve zaman
İş, evin diline daha yakın durabilir: masayı birlikte kaldırmak, ayakkabıyı yerleştirmek, kardeşin oyuncağını ayırmak. İş, ücret istemek zorunda değildir. İstemeyen iş, evin parçası olmaktır. Parça, çocuğa yer verir. Yer, “kazandım” değil “buradayım” duygusudur.
Zaman, birçok çocukta paradan daha durur. Duran zaman, on dakikalık oyun, birlikte bir yol, hikâye, parkın bir köşesidir. Köşe, her gün aynı olmak zorunda değildir. Aynı olmayan köşe, evin vaadi değil, evin bakımıdır. Bakım, fiyat listesi taşımaz.
Alternatif, her harçlığı kesmek zorunda değildir. Kesilen her şey, evde yokluk hikâyesi üretebilir. Üretilen hikâye, parayı daha değerli kılar. Değerlenen para, kısa yolu güçlendirir. Güçlenen yol, başa döner.
Eşler aynı dilde
Para konusunda ev iki kapı olmamalıdır. İki kapı, çocuğun isteğini daha yumuşak ebeveyne götürmesidir. Götürmek, kurnazlık değildir. Götürmek, uyumdur. Uyum, evin boşluğunu okur.
Cümle, sakin anda konuşulur. Konuşulmayan cümle, markette icat edilir. İcat, utanç ve yorgunlukla karışır. Karışan cümle, ya “al” olur ya “hiçbir şey yok”. İki uç, evin iskeletini inceltir. İncelen iskelet, bir sonraki marketi daha gergin başlatır.
Büyükanne ve dede, parayı oyalama veya sevgi diye uzatabilir. Uzatılan para, evin cümlesini ezerse evde borç oluşur. Borç, ziyaret sonrası “yine bozuldu” skoruna döner. Skor, büyüğü şikâyet ederek onarılmaz. Onarım, evin sakin cümlesidir: “Dün oradaydık, bugün bizim evde yine böyle.”
Ara sıra ile düzen farkı
Ara sıra, bir bayram, bir küçük kutlama, bir sürpriz olabilir. Olabilir demek, evin düzeni olmak zorunda değildir. Düzen, her davranışın fiyatlandığı yerdir. Fiyatlanan yer, ilişkiyi inceltir. İncelen ilişki, evin iklimini bozar.
Görüşmelerde bu kısa yolu yargısız haritalıyoruz. Para hangi boşluğu dolduruyor, eşler hangi kapıda duruyor, çocuk evde neyin fiyatını okuyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, evde harçlığı yasaklamak veya çocuğu “maddi” ilan etmek değildir. İş, paranın ilişkinin yerine geçmediği bir dil kurmaktır.
Kısa yol, evin yorgunluğunu anlar. Anlaşılan yorgunluk, yolun evin iskeleti olmasını zorunlu kılmaz. Olmayan iskelet, cümle, zaman ve iştir. Üçü durunca para, evde bir araç olarak kalabilir. Kalan araç, çocuğun değerini ölçmek zorunda değildir.
Paranın evdeki yerini konuşulabilir hale getirmek istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.