“Gitmek istemiyorum.” Cümle birçok evde kapı önünde, yorganın altında veya kahvaltı masasında durur. Siz saate bakarsınız. Çocuk yere yatar. Pazarlık başlar: bir bölüm daha, bir gün izin, “öğretmen yoksa giderim.” Sabah direnci inat gibi durur. Çoğu sahnede inat tek başına işin adı değildir. Yük, ayrılık, uyku ve bazen beden haberidir.
Ben bu tabloyu “okul fobisi” diye evde etiketlemem. Etiket, sizi korkutur, çocuğu daraltır. İş, sabahın sahnesini okumaktır. Sahne her gün aynıysa bir kalıp vardır. Kalıp, tanı demek değildir.
Direnç neden sabaha yığılır
Gece karar verilmiş gibi durur. Sabah beden başka konuşur. Uyku azsa, karın boşsa, veda korkusu birikmişse “istemiyorum” kısa yoldur. Kısa yol, tembellik değildir. Sistem doludur.
Ayrılık bu cümlenin altında sık durur. Çocuk okulu sevse de sizi bırakmak istemeyebilir. Sevmek ve bırakmak aynı anda durur. Siz “madem seviyorsun neden ağlıyorsun” derseniz çocuk kendi içini çelişki sanır. Çelişki değildir. Bağdır.
Okulda bir sahne de olabilir. Teneffüs, tuvalet, yemek, bir arkadaşın sözü, öğretmenin sesi. Çocuk bunu “gitmek istemiyorum” diye toplar. Toplamak, henüz anlatamamak demektir. Anlatamayan çocuğa sorgu yağmuru, kapağı sıkı kapatır.
Bazen direnç evdedir. Evde ekran, kucağınız, geç kahvaltı daha parlaktır. Okul, parlak evin yanında sönük kalır. Sönük kalmak, okulun kötü olduğu anlamına gelmez. Geçişin bedeli vardır.
Karın ağrısı, mide bulantısı, baş ağrısı yalnızca okul sabahı tekrarlanıyorsa bedeni ciddiye alın. “Bahane” demeden önce pediatrist. Bahane ilanı, ağrıyı gizler. Gizlenen ağrı, sabahı büyütür.
Kapı önünde işe yarayan ve yaramayan duruş
Pazarlık çizgiyi siler. “Bugün git, yarın bakarız.” Yarın, bugünün kopyası olur. Çizgi, her sabah yeniden icat edilmez. Okul günü okuldur. Hastalık, hekimin veya sizin net kararınızdır. Karar, kapıda çocuğun ses tonuna göre değişmesin.
Kısa cümle yeter. “Bugün okul var. Öğretmeninle kalıyorsun. Ben geliyorum.” Uzun ahlak, “büyük çocuklar gider” utancı sabahı ağırlaştırır. Utanç, direnci gizler. Gizlenen direnç, yolda veya sınıfta çıkar.
Zorla giydirmek bazen kaçınılmaz görünür. Kaçınılmazsa sahne kısa olsun. Nutuk uzamasın. Siz de bağırmadan çıkmak istiyorsanız çıkış bir gece önce kurulur: kıyafet, çanta, uyku. Sabah yeni savaş ilanı, direnci haklı çıkarır.
Ödül çizelgesi “gidersen yıldız” diye her sabahı satın alır. Satın alınan gidiş, ertesi sabah fiyat artırır. Ara sıra bir küçük sevinç yasak değildir. Sistemi yıldıza bağlamak, okulu işe çevirir. İş, istemeyince durur.
Eve dönüşte “bak gittin, hiçbir şey olmadı” cümlesi sizi rahatlatır. Çocuğa “senin korkun abartıydı” der. Korku abartı olmayabilir. Gittiği için teşekkür, korkuyu küçültmeden durabilir. “Gittin. Geldin. Buradayım.”
Evde bakılacak zemin
Uyku saatini öne almak, birçok sabahı yumuşatır. Yumuşama vaadi değildir. Geç yatış, direnci büyütür. Eylül temposu bunu sık bozar. Tempo bozulunca önce yöntem değil, saat bakılır.
Akşam okul konuşması kısa olsun. “Yarın gitmeyeceksin” diye teselli, sabahı ikiye böler. Teselli, kaygınızı taşır. Çocuk, sizin şüphenizi duyar.
Hafta sonunu tamamen programsız bırakmak pazartesiyi sertleştirir. Esneklik yasak değildir. Kalkışın çok kaymaması, bedene iyilik eder.
Öğretmenle somut iz isteyin. “Sabah sınıfa girişi nasıl, teneffüs, tuvalet, yemek.” Evde “istemiyor”, okulda oynuyorsa yük ayrılığa daha yakındır. İki yerde de kapanıyorsa tablo başka okunur. Okuma, sizin suçunuz değildir.
Eşinizle aynı kapıyı tutun. Biri izin kapısıysa çocuk o kapıya gider. Gidermek kurnazlık değil, uyumdur.
Ne zaman yalnız bırakılmaz
Direnç haftalarca hiç salınmıyorsa, karın ağrısı yineleyip okula bağlanıyorsa, içe kapanma, kendine zarar, yeme içmenin çökmesi varsa yalnızca irade konuşulmaz. Önce hekim. Sonra veda, uyku ve günün yüküne bakarız.
Süre vermem. “İki hafta direnir, geçer” demem. Hastalık, tatil, öğretmen değişimi cümleyi geri getirir. İş, her “istemiyorum”u karakter ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; sabah sahnelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Okula gidiş direncini utandırmadan okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.