Kreşte paylaşmama birçok ebeveyni utandırır. Öğretmen “vermedi”, siz “evde paylaşıyoruz” dersiniz. Evde de çoğu zaman zorla aldırıyorsunuzdur. Zorla alınan oyuncak, paylaşmayı öğretmez. Öğrettiği şey, güçlünün elinin yettiğidir.
Ben bu tabloyu bencillik diye okumam. Küçük çocukta “benim” gelişimin dilidir. Sıra, henüz ince bir iştir. Kreş, sırayı erken ister. İstek ile gelişim tempo farkı yapar. Tempo farkı, utançla kapanmaz.
Zorla paylaştırma neden tutmaz
Zorla almak, sahneyi yetişkin işi yapar. Çocuk elini sıkı tutar. Sıkı tutuş, “paylaşmıyor” diye okunur. Aslında kontrolünü kaybetmektedir. Kaybedilen kontrol, bir sonraki oyuncakta daha sert kilitlenir.
Utanç: “Ayıp.” “Arkadaşın ağlıyor, sen kötüsün.” Ağlayan arkadaş önemlidir. Önemli olan, sizin çocuğunuzun özünü kirletmeden durmaktır. “Ali de istiyor. Bitince vereceksin.” Öz değil, sıra.
Kreşte her malzeme ortak değildir. Bazı evden gelen nesne, çocuğun üssüdür. Üssü zorla dağıtmak, günü sallar. Üs evde kalabilir. Kreşe ortak malzeme gider. Ayrım, bazı evde savaşı kısaltır.
“Paylaşmak zorundasın” cümlesi yetişkin ahlakıdır. Küçük çocuk ahlakı somut yaşar. Somut olan: beklemek, kum saati, “benim sırada”. Somut, nutuktan yakındır.
Isırma, vurma paylaşmama sahnesine eklenirse zarar durur. Paylaşma dersi o anda verilmez. Ders, sakin anda, kısa durur.
Sıra ve dil kreşte nasıl durur
Sıra, paylaşmanın ev halidir. “Bitince.” “İki kaydırak.” “Kum saati.” Süre görünür olsun. Sonsuz “sonra” çocuğa yalan gibi gelir. Yalan gibi gelen söz, kilidi sertleştirir.
Dil kısa. “Benim.” “Sıra.” “Ver.” Kreş bunları prova eder. Evde de aynı kelimeler dursun. İki evrenin iki dili, çocuğu yorar.
Öğretmenle utançsız cümle paylaşın. “Zorla aldırmayalım, sıra kuralım, zarar durduralım.” Uzun rapor çocuğu vitrine koyar. Vitrin, “benim”i daha gizler veya daha bağırır.
Karşıdaki çocuk da önemlidir. Yalnızca “o başladı” diye taraf tutmak empati öğretmez. İkisini de güvende tutmak, sonra evde kısa konuşmak.
Oyun, sırayı taşır. Bebekler kaydırakta bekler. Siz oyunu ders diye bozmayın. Çocuk kuralı orada evirir.
Evde prova, kreşte teşhir değil
Evde zorla “ver kardeşine” kreşteki kilidi besler. Kardeşe de sıra dili. “Bitince.” Kardeş ağlıyorsa siz teselli edersiniz. Teselli, diğerinin elinden koparmak zorunda değildir.
Kreşe giden özel oyuncak savaşı büyütüyorsa evde kalır. Kalmak, cimrilik değildir. Üssü korumaktır. Kreşte ortak malzeme vardır. Ortak malzeme, sıra ile durur.
Eve dönünce “bugün vermedin” diye saatlerce ısıtmayın. Isınan utanç, yarın eli daha sıkı yapar. Kısa onarım yeter. “Sıra zordu. Yarın kum saati.”
Paylaşmayı ödülle satın almayın. “Verirsen pul.” Verilen oyuncak, içten değil satın alınmış olur. Satın alınan davranış, ödül bitince biter.
Siz de evde eşyanızı “hemen ver” diye kaptırmıyorsanız model gerçektir. “Annemin telefonu. Şimdi değil.” Çocuk, yetişkinin de “benim”i olduğunu görür. Görmek, paylaşmamayı meşrulaştırmaz. Sınırın iki yönlü olduğunu gösterir.
Gün, mizaç ve yük
Yorgun, aç, yeni başlamış çocukta “benim” sertleşir. Sertleşme karakter değil birikimdir. İlk uyum haftalarında paylaşmayı hedef büyütmeyin. Hedef, zarar durması ve ısınmadır.
Mizacı yavaş ısınan çocuk, oyuncağı üs gibi tutar. Üssü almak, ısınmayı durdurur. Isınma, yanında oturmak, ortak oyuna davet, zorla el açmamaktır.
Ekranda sürekli “paylaş, yoksa kötü olursun” masalları da utanç bırakabilir. Masal, sırayı oynayabilir. Utandırmadan.
Eşinizle hizalanın. Biri her oyuncağı kaptırırken diğeri hiç aldırmıyorsa çocuk doğru kapıyı öğrenir. Ortak duruş: sıra var, zarar yok, öz kirlenmez.
Dil ve işitme sizi kaygılandırıyorsa, ani içe kapanma veya kendine zarar varsa önce pediatrist. Ben evde tanı koymam.
Ne zaman birlikte bakılır
Paylaşmama her gün ısırma ve vurmaya dönüyorsa, çocuk hiç sıraya giremiyorsa, ev ve kreş tamamen durduysa yalnızca “benci” demeyin. Önce pediatrist. Sonra evin sıra ve utanç diline bakarız.
Süre vermem. “Şu ay paylaşır” demem. “Benim” dalgalanır. Yeni kardeş, yeni sınıf, özel oyuncak tabloyu şişirebilir. İş, her kilidi karakter ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; kreş ve ev sahnelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Paylaşmamayı sıra diye okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.