Kitap dinlemek istemeyen çocuk birçok evde “okuma alışkanlığı” kaygısını büyütür. Sayfa açılır, çocuk kaçar, siz peşinden okursunuz. Peşinden okumak, kitabı kovalamaca yapar. Kovalamaca, kitabı düşman edebilir.
Ben bu tabloyu ilgisizlik diye okumam. Küçük çocukta dinlemek, uzun ve hareketsiz bir iştir. Kitap, sizin tempo ve seçiminizle gelince beden kapanır. İş, zorla sayfa çevirmek değil, kitabı çocuğun dalgasına sığdırmaktır.
Zorla sayfa neden tutmaz
“Bitirene kadar otur.” Oturma, birçok yaşta işkencedir. İşkence bitince kitap kapanır, kaçış açılır. Açılan kaçış, ertesi gece daha erken gelir.
Utanç: “Büyüdün.” “Kardeşin dinliyor.” “Okumayan çocuk…” Kelime, kitabı kimlik yapar. Kimlik olan kitap, gizlenir veya savaşılır.
Ödül: “Dinlersen tablet.” Tablet, kitabı geçit yapar. Geçit bitince kitap düşer. Düşen kitap, sizin kaygınızı büyütür. Büyüyen kaygı, daha çok zorlar.
Uzun kitap, ince yazı, ahlak nutku… Kulak yorulur. Yorulan kulak, resmi ister, yazıyı iter. İtmek, “kitap sevmiyor” diye okunur. Bazen o kitabı sevmiyordur.
İşitme, göz, ani kaçış veya konuşmanın sizi kaygılandırması varsa önce pediatrist. Ben evde öğrenme tanısı koymam.
Kısa, hareketli, seçimli
Süre kısa olsun. Bir–üç dakika, birkaç sayfa, tek hikâye. Bitmemiş kitap, yarın durur. Yarın, dikkati uzatmanın yavaş yoludur. Yavaş yol vaadi değildir.
Hareket izinli olsun. Ayakta, kucağın kenarında, arabayı sürerken dinlemek… Dinlemek, kıpırtısız demek değildir. Kıpırtı, bazı çocukta kulağı açık tutar.
Seçim gerçektir. İki kitap. “Bu mu, bu mu?” İkisi de sizin okuyabileceğiniz şeylerdir. “Ne istersen” rafa dağılır, karar büyür. Büyük karar, kaçışı büyütür.
Siz de resmi konuşun. “Kırmızı araba.” “Ayı üzgün.” Yazıyı her gece bitirmek zorunda değilsiniz. Resim, hikâyenin kapısıdır. Kapı, ahlak dersi olmak zorunda değildir.
Çocuk çevirsin. Çevirmek, iradedir. İrade, dinlemeyi biraz tutabilir. Tutmayınca sayfayı zorla geri almayın. Savaş, kitabı yer.
Rutin, yer ve sizin sesiniz
Aynı yer, aynı cümle, birçok evde köprüdür. “Pijama, su, iki kitap.” Köprü, her gece büyülü sessizlik vaadi değildir. Okunur sıradır.
Işık ve ses sade olsun. Açık televizyon, kitap kulağını yer. Yenen kulak, “dinlemiyor” diye suçlanır. Suç, ortamın işidir.
Sesiniz nutuk olmasın. Fısıltı her çocukta işe yaramaz. Yine de bağırının altı, kısa ve oynak duruş, ahlak tonundan yakındır. Ahlak tonu, kitabı okul yapar. Okul olan kitap, evde kaçar.
Gündüz de bir sayfa. Yalnız geceye sıkışan kitap, yorgun kulağa gelir. Yorgun kulak, daha çok kaçar. Kaçış, “kitap saati kötü” efsanesi olur.
Eşinizle hizalanın. Biri zorla bitirirken diğeri hiç açmıyorsa çocuk doğru kapıyı öğrenir. Ortak duruş: kısa, seçimli, savaş yok.
Kitap istemeyenin altındaki yük
Ekran hemen önceyse kitap yavaş kalır. Yavaş kalan şey, kaybeder. Kapanış ile kitap arasına su, diş, iki dakika boşluk koyun. Boşluk, bazı evde kulağı indirir.
Günün yükü de kaçırır. Kreş, misafir, geç saat… Gece hedefi “üç kitap” olmasın. Hedef, birlikte bir resim olabilir. Küçük hedef, ilişkiyi korur.
Kontrol ihtiyacı olan çocuk, “sen oku”yu reddeder. Reddetmek, kitabı reddetmek olmayabilir. Temponuzu reddetmektir. “Sen çevir, ben sesim.” Pay, savaşı kısaltabilir.
Korku masalı, dinlemeyi kapatabilir. Kapanış, “kitap yok” demek değildir. O masalı kaldırmak, yavaş ve tanıdık olana dönmektir.
Oyun, kitabı taşır. Bebekler okur, ayı yarım bırakır, yarın devam eder. Siz oyunu ders diye bozmayın.
Ne zaman birlikte bakılır
Hiçbir hikâyeye, şarkıya, resme yaklaşılmıyorsa, dil ve işitme sizi kaygılandırıyorsa, kaçış kendine zarar veya tamamen kapanmaya dönüyorsa yalnızca “sevmiyor” demeyin. Önce pediatrist. Sonra evin süre ve zorlama diline bakarız.
Süre vermem. “Şu ay dinler” demem. Kulak dalgalanır. Diş, hastalık, yeni kardeş, korku hikâyesi tabloyu kapatabilir. İş, her kaçışı karakter ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; gece denemelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Kitabı zorla sayfa olmadan tutmak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.