Kısa dikkat süresi birçok ebeveyni hem kitapta hem oyunda yorar. Kule üç blokta bırakılır, sayfa yarım kalır, yeni kutu açılır. Siz “odaklan” dersiniz. Odak, emirle gelmez. Çoğu zaman ortam, süre ve oyunun çocuğun temposuna sığmamasıdır.
Ben bu tabloyu tanı diye okumam. Küçük çocukta dikkat, dalga dalga gelir. Dalga, yetişkinin “bitir” temposuyla çarpışır. Çarpışma, “dinlemiyor” gibi durur. İş, oyunu bölmeden, zorla uzatmadan milim milim yer açmaktır.
Yaşa uygun süre ne demek
İki yaşta on dakika uzun olabilir. Dört yaşta aynı oyun yirmi dakika durabilir. Süre, evdeki başka çocuğa göre ölçülmez. Ölçü, o çocuğun o günkü dalgasıdır.
Yetişkin oyunu “sonuna kadar” ister. Son, kutunun kapağıdır. Çocuk için son, ilginin indiği andır. İnen ilgide zorla bitirmek, oyunu savaş yapar. Savaş, bir sonraki kutuyu daha çabuk kapattırır.
Ekran, dikkat ölçüsü olmasın. Ekran hızlı ödül verir. Hamur yavaştır. Yavaş olan “dikkat yok” değildir. Farklı temposudur. Tempo farkını “bozuk” okumayın.
Açlık, uyku, gürültü, açık ikinci ekran dalgayı kısaltır. Kısa dalga karakter gibi görünür. Sıklıkla yük ve ortamdır. Ortamı sadeleştirmek, “odaklan”dan önce gelir.
Ani değişim, işitme, göz, baş ağrısı veya günlük işlerin durması varsa önce pediatrist. Ben evde dikkat tanısı koymam.
Oyunu bölmeden durmak
Siz oyuna her an yeni fikir sokarsanız dalga kesilir. Kesilen dalga, “çocuk bırakıyor” diye okunur. Bazen siz bırakıyorsunuzdur. İzleyin. Bir blok daha, bir ses, susmak. Susmak, yer açar.
“Şimdi bunu yap, sonra şunu” yetişkin programıdır. Program, çocuğun keşfini ezer. Keşif ezilince el başka kutuya gider. Giden el, sizin temposunuzdan kaçış olabilir.
Bitirmeyi ödül yapmayın. “Kule bitsin, tablet.” Tablet, oyunu düşman yapar. Düşman oyun, daha kısa durur.
Yarım kalan kuleyi “temizlik” diye hemen yıkamayın. Yıkım, bazı çocukta “zaten bitecekti” öğretir. Bir tepsi, yarım iş, yarın. Yarın dönmek, dikkati uzatmanın yavaş yoludur. Yavaş yol vaadi değildir.
İki kutu açık, üçüncü kapalı. Açık çokluk, dalgayı böler. Bölünen dikkat, “hiçbir şeyle oynamıyor” gibi durur. Aslında hepsiyle yarım oynamaktadır.
Ortam, geçiş ve sizin diliniz
Ortam sade. Bir tepsi, az nesne, kapalı ekran, düşük ses. Sadelik, bazı evde dalgayı görünür kılar. Görünür dalga, sizi “hiç durmuyor” korkusundan indirebilir.
Geçiş haberli olsun. Oyunun üstüne ani “hadi ayakkabı” dalgayı kırar. Kırılan dalga, inada döner. “İki köprü, sonra ayakkabı.” Haber, pazarlık değildir.
Kısa cümle. “Bu kırmızı.” “Üstüne.” Uzun tarif kulağı yorar. Yorulan kulak, elini çeker.
Birlikte oyun, sizin yönetmediğiniz on dakika ile dengelensin. Hep yönetilen oyun, çocukta “ben karar veremem” bırakır. Kararsızlık, kutuyu çabuk kapattırır.
Eşinizle kıyas etmeyin. “Ben çocukken saatlerce…” Sizin çocukluğunuz, bu evin temposu değildir. Tempo, bu çocukta, bu günde okunur.
Zorla bitirmemek, milim uzatmak
Uzatmak, bir tur daha, bir sayfa daha, bir blok daha’dır. Tur, savaş olmasın. Savaş başlarsa durun. Duran yetişkin, oyunu yarın da çağırabilir. Bitirene kadar bağıran yetişkin, oyunu kaçırır.
Kitapta aynı ilke. Zorla sayfa, dinlemeyi düşman yapar. Kısa kitap, resim konuşması, yarım kalma izni. İzin, “hiç kitap yok” demek değildir. Dalgaya sığmaktır.
Kreş “odaklanamıyor” diyorsa tek satırı evde etiket yapmayın. Satırın altında gürültü, süre, ayrılık vardır. Evde sakin tepsi, kurumun kopyası olmak zorunda değildir. Yine de iz tutulur.
Hareket ihtiyacı ile kısa dikkat iç içe olabilir. İç içeyse yalnızca masaya oturtmayın. Çıkış, sonra kısa tepsi. Çıkışsız masa, kaçış üretir.
“Dikkat dağınıklığı” sözünü evde teşhis gibi kullanmayın. Söz, sizi hekime götürebilir. Adı evde konmasın.
Ne zaman yönlendirme aranır
Oyun, yeme, giyinme ve güvenlik hiç durmuyorsa, kendine zarar varsa, işitme veya ani değişim sizi kaygılandırıyorsa, ev ve kreş tamamen kilitlendiyse önce pediatrist. Hekim ek kapı açabilir. Danışmanlık tanının yerini tutmaz. Benim işim, oyunu bölmeden evin temposunu okumaktır.
Süre vermem. “Şu haftada odaklanır” demem. Dalga dalgalanır. Hastalık, diş, yeni kardeş, ekran artışı tabloyu kısaltabilir.
Görüşmeler Google Meet ile; tepsi ve süre denemelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Kısa dikkati oyunla uzatmak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.