Kardeşiyle karşılaştırmak, birçok evde “motive edeyim” diye çıkar. Çıkan cümle, çoğu zaman motivasyon değil kıyas olur. Kıyas, “o yedi, sen bak”, “kardeşin uyudu, sen niye”, “o söylemeden anlıyor”dır. Cümle kısa, yük uzundur. Uzun yük, bir çocuğu örnek, diğerini eksik konumuna koyar. Konum, evde kalır.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda sizi “kötü ebeveyn” ilan etmiyorum. Baktığım yer, kıyasın evde neyi kestiği ve kardeşler arasında nasıl bir ittifak veya düşmanlık bıraktığıdır. Bırakılan şey, çoğu zaman sizin niyetiniz değildir. Niyet, düzen istemektir. Düzen, kıyasla kurulmaz.
Kıyas cümlesi neyi keser
Kıyas, çocuğun kendi temposunu keser. Kesilen tempo, “ben yeterince değilim” duygusuna yer açar. Açılan yer, bazen inat, bazen yapışma, bazen “iyi çocuk” olur. İyi çocuk, kardeşini geçmeye çalışan çocuktur. Geçmek, evin sevgisini yarış yapar. Yarış, evin iklimini bozar.
Kıyas, diğer kardeşi de yaralar. Örnek gösterilen çocuk, evin vitrini olur. Vitrin, hata yapamayacağı bir yerdir. Yapılan hata, “sen de mi” diye daha sert karşılanır. Sert karşılık, örnek çocuğu da yalnızlaştırır. Yalnızlaşan iki kardeş, birbirine yaslanmak yerine birbirini ölçü alır. Ölçü, bağ değildir.
Eşler kıyasta ayrılırsa ev iki kapı olur. Biriniz “kardeşine bak” der, diğeri “onu kıyaslama” der. İki kapı, çocuğa taraf öğretir. Taraf, kıyası daha değerli kılar. Değerlenen kıyas, bir sonraki yemekte, banyoda, ödevde tekrar çıkar.
Keşke sen de yarası
“Keşke sen de…” cümlesi, çocuğun olduğu yeri siler. Silinen yer, çaba, yorgunluk, o günkü bedendir. Bedene kızan ev, çocuğu daha çok gerer. Geren ev, istenen davranışı daha uzaklaştırır. Uzaklaşan davranış, yine kıyası büyütür. Döngü böyle kurulur.
Yara, her zaman gözyaşıyla durmaz. Yara, sessizlik, kardeşin oyuncağını bozma, “beni sevmiyorsunuz” cümlesi, gece uyanması olabilir. Belirtiyi yalnızca inat diye okumak, evin dilini kaçırır. Dil, kıyasın evde işlediğini gösterir. İşleyen dil, sakin anda değiştirilir. Kriz anda değiştirilmez. Kriz anda skor konuşulur.
Çocuğu büyükanneye, öğretmene, komşuya karşı da kıyaslamayın. Dışarı taşınan kıyas, evin utancını kalabalığa yayar. Yayılan utanç, kardeşler arasında mahkeme açar. Mahkeme, “kim daha iyi” sorusunu evin ortasına koyar. Soru, çocukların işi değildir.
Her çocuğun temposu
Tempo, yaşa, mizaca, o günkü uykuya göre değişir. Değişen tempo, evin adaletsizliği olmak zorunda değildir. Adalet, aynı cümleyi iki çocuğa okumak değildir. Adalet, her çocuğun kendi eşiğinde durmasıdır. Eşik, birinde yemek, diğerinde uyku, birinde geçiş olabilir.
İkizlerde bile tempo birebir durmaz. Durmayan tempo, “neden aynı değiller” kaygısını büyütür. Kaygı, kıyası daha da kolaylaştırır. Kolaylaşan kıyas, iki bedeni bir plana sıkıştırır. Sıkışan beden, evde patlar. Patlama, sizi başarısız kılmaz. Patlama, planın iki çocuğu tek çocuk gibi görmesidir.
Hekim veya gelişim notu varsa not, kardeşle yarıştırılmaz. Yarıştırılan not, evde damga olur. Damga, “geç kalan” ve “önde giden” diye yapışır. Yapışan damga, oyunu, masayı ve yatışı kirletir. Kirlenen yer, kardeşliğin kendisidir.
Kardeşler arası ittifak
Kıyas, kardeşleri birbirine rakip yapabilir. Rakip, oyunda da, sizin kucağınızda da durur. Duran rekabet, “seni daha çok seviyorlar” cümlesini büyütür. Büyüyen cümle, evde bölünmüş sadakat üretir. Sadakat, anneyi veya babayı seçmek zorunda olmak değildir. Sadakat, bir kardeşi geçerken diğerini kırmamak için gerilmektir.
İttifak, kıyasın tersi olmak zorunda değildir. İttifak, “ikiniz de bu evdesiniz” cümlesidir. Cümle, aynı hediyeyi, aynı saati, aynı kaşığı vaat etmez. Cümle, evin sevgisinin yarış olmadığını gösterir. Gösterilen şey, bir gecede oturmaz. Oturmayan şey, sizi başarısız kılmaz. Oturmak, tekrar eden sakin dildir.
Bir çocuğu diğerine şikâyet etmeyin. “Kardeşine bak, sen bozuyorsun” cümlesi, evde savcı ve sanık üretir. Üretilen roller, oyunu da bozar. Bozulan oyun, kavganın malzemesidir. Malzeme, müdahaleyi daha sık ister.
Cümleyi işe çevirmek
İş, kıyasın yerine durur. “Kardeşin yedi” yerine “senin tabağın burada.” “O uyudu” yerine “şimdi senin yatışın.” Cümle, diğer çocuğu ölçü olmaktan çıkarır. Çıkan ölçü, evde nefes bırakır. Nefes, istenen davranışa biraz daha yer açar.
Görüşmelerde bu dili yargısız haritalıyoruz. Kıyas hangi sahnede çıkıyor, kim örnek kim eksik oluyor, kardeşler o anda nerede duruyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, çocukları aynı yapmak değildir. İş, evin cümlesini yarış olmaktan çıkarmaktır.
Kıyas cümlesi, düzen isteğinden doğabilir. Doğduğu yer anlaşılır. Anlaşılan yer, cümlenin evde kalmasını zorunlu kılmaz. Kalmayan kıyas, kardeşliğe yer açar. Açılan yer, kusursuz uyum değildir. Açılan yer, her çocuğun kendi temposunda durabildiği bir evdir.
Kıyas cümlesini evde işe çevirmek istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.