Biriniz hayır der, diğeri evet. Çocuk, hayırın yüzüne bakmaz. Gider, evetin durduğu yere. Park, tatlı, ekran, “bir kere de olsun”… başlık değişir, sahne aynıdır. Hayır diyen ebeveyn yalnızlaşır. Evet diyen ebeveyn kısa süre “iyi taraf” olur. Ev, iki kapı gibi işler. İşleyen şey, kural değil fırsattır.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda kimin daha doğru olduğunu aramıyorum. Baktığım yer, çocuğun isteği kime götürdüğü ve hayırın evde tek sahibinin kim olduğudur. Tek sahip, evin polisi olur. Polis olan ebeveyn, bağın da yükünü taşır. Taşınan yük, ertesi gün daha sert bir hayır veya ani bir vazgeçiş getirir.
Çocuk kapı seçer, kurnaz değildir
Çocuk, evin boşluklarını okur. Okumak, hayatta kalmaktır. Bir kapı kapalı, diğeri aralıksa çocuk aralığa gider. Gidiş, sizi kandırmak için planlanmaz. Gidiş, “bu evde evet nerede duruyor” bilgisine uymaktır.
Seçim her zaman açık pazarlık değildir. Çocuk birinizin yanında soruyu sormaz. Diğeriniz gelince sorar. Sormamak, saygı gibi durur. Sormamak, hangi yüzün açık kapı olduğunu bilmektir. Bilgi, çocuğa güç değil, gerilim verir. Gerilim, “yakalanırsam” hesabıdır.
İki kapı, çocuğa bölünmüş yer öğretir. Yer, “annemi mi babamı mı seveceğim” diye düşünmek zorunda olmak değildir. Yer, birini memnun ederken diğerini kırmamak için gerilmektir. Gerilen çocuk, bazen uysal, bazen öfkeli, bazen de evde melek dışarıda başka olur. Belirtiyi yalnızca çocukta aramak, evin iki kapısını kaçırır.
Hayır diyen ebeveyn yalnız kalınca
Hayır, çoğu evde günün yorgunluğunu taşıyan kişiden çıkar. O kişi evde daha çok durur, daha çok “hayır” demiştir, daha incedir. Diğer ebeveyn eve gelince ilişkiyi onarmak ister. Evet, barış gibi durur. Barış, kısa sürer. Hayır diyen kişi kendini sert ve sevilmeyen konumda hisseder. His, “ben kötü copum” kimliğine yapışır.
Yapışan kimlik, evde skor üretir. Skor, çocuğun önünde “ben izin vermiyorum ama o veriyor” cümlesiyle büyür. Cümle, kuralı netleştirmez. Cümle, çocuğa bir ittifak sunar. İttifak, kısa süre sonra diğer ebeveyne karşı da kurulabilir.
Hayır diyen kişi yalnız bırakılınca iki uca kayabilir. Bir uç: daha çok hayır, daha sert ses. Diğer uç: “ne halleri varsa görsünler.” İkisi de evde belirsizlik üretir. Belirsizlik, çocuğa “bugün hangi evdeyiz” sorusunu bırakır. Ev aynı evdir. Duran kişi değişkendir.
Yalnızlık, eşinizle çocuk yokken konuşulur. “Hayır dediğimde evde tek kalıyorum” cümlesi, kişiliğe değil, evin düzenine gider. Düzene giden cümle, “sen çok sertsin” savunmasından daha az ateş çıkarır.
Evet diyen ebeveyn “iyi taraf” olunca
Evet, şefkat olabilir. Evet, günün yorgunluğunda evin susmasını almak da olabilir. Evet, kendi ailenizde duyduğunuz “çocuk üzülmesin” cümlesinin tekrarı da olabilir. Niyet, sonucu silmez. Sonuç, çocuğun hayırı kişiden öğrenmesidir.
İyi taraf olmak, kısa süre rahatlatır. Rahatlama, evin uzun ihtiyacı değildir. Uzun ihtiyaç, çocuğun hayır duyunca evde kalabilmesidir. Kalabilmek, her isteğin karşılanması değildir. Kalabilmek, reddin kişilik kırılması olmamasıdır.
Evet diyen ebeveyn, hayırı bozduğunu çocuğun önünde kahramanlık sanmasın. “Annen/baban demesin, ben veririm” cümlesi, çocuğu birine borçlu, diğerine karşıt yapar. Borç ve karşıtlık, evin iklimidir. İklim, bir sonraki “hayır”ı daha gürültülü yapar.
Evetin yeri vardır. İstisna, adı konursa evet evin düşmanı olmaz. “Bugün evet, yarın yine eski cümle” durur. Adı konmayan evet, her gün kapı olur. Kapı olan evet, hayır diyen ebeveyni evin dışına iter.
Cümleyi evden söylemek
Hayır, bir ebeveynin mizacı olmak zorunda değildir. Hayır, evin cümlesi olabilir. Cümle, kriz anında icat edilmez. Cümle, sakin anda seçilir. Üç başlık yeter: uyku, ekran, yemek veya evin en çok sürtünen yeri. Hepsini aynı hafta çözmek, eski kavgayı çoğaltır.
Kısa cümle yazın. “Şimdi ekran yok, yemekten sonra.” “Tatlı yemekten sonra.” İkiniz de söyleyin. Unutan kişi, çocuğun önünde düzeltilmez. “Az önce başka demiştin” cümlesi, ortak dili değil skoru büyütür. Düzeltme, sonra, ikiniz arasında yapılır.
Çocuk isteği birinize getirdiğinde diğerine “git ondan sor” demeyin. Postacı rolü, kapı seçimini resmileştirir. Resmi seçim, çocuğa “asıl izin orada” öğretir. Öğreti, hayır diyen ebeveyni her seferinde son durak yapar. Son durak yorucudur.
Çocuk “o izin verdi” dediğinde kanıt diye kullanmayın. Kanıt, evin ortasını değil, bir kanadı güçlendirir. Güçlenen kanat, diğer ebeveyni daha çok yalnız bırakır. Yalnız bırakılan hayır, ya sertleşir ya kaybolur.
Onarım: hayır iptal edilmez, konuşulur
Evet, hayırın üstüne çocuğun önünde binmesin. Bindiyse onarım, çocuğa “kazandın” diye değil, evin cümlesine dönüş diye durur. “Az önce farklı gittik. Evde cümle böyle. Yarın aynı.” Onarım, çocuğu utandırmaz. Onarım, kapılardan birini kapatır.
Hayır incitir. İncinme, hayırın yanlış olduğu anlamına gelmez. İncinmeye yer vardır: “İstemediğini duyuyorum. Şimdi olmuyor.” Yer, eveti zorunlu kılmaz. Yer, çocuğun evde kalmasına izin verir.
Görüşmelerde bu iki kapıyı yargısız haritalıyoruz. İstek kime gidiyor, hayır kimde yapışıyor, evet nerede barış diye kullanılıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, sizi aynı mizaç yapmak değildir. İş, hayırın tek kişinin omzundan çıkıp evin cümlesi olmasıdır.
Biriniz hayır, biriniz evet deyince çocuk kime gideceğini hesaplar. Hesap, bağ değildir. Bağ, isteğin evde tek eşiğe gelmesidir. Tek eşik, sevgiyi azaltmaz. Tek eşik, reddi tahmin edilebilir kılar. Tahmin edilebilir red, belirsiz evetten daha az yaralar.
Hayır ile evetin evde tek kapıdan durmasını konuşmak istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.