Evde yerinde duramama birçok ebeveyni hem yorar hem korkutur. Kanepe, koridor, zıplama, dönme, “otur”un işe yaramaması… Siz “bir şey var mı” diye ararsınız. Arama, bazen erken etiketle biter. Etiket evde konmaz. Konulan şey, bedenin hareket isteyip istemediğidir.
Ben bu tabloyu tanı diye okumam. Küçük çocukta hareket, düşünmenin ve düzenlemenin yoludur. Uzun oturma, birçok yaşta işkence gibi durur. İş, çocuğu sandalyeye çivilemek değil, harekete çıkış açmaktır. Çıkış, evi parkura çevirmek zorunda değildir.
Hareket ihtiyacı nasıl okunur
Gün boyu kreş, araba, ekran, “uslu otur”… Beden birikir. Biriken beden evde boşalır. Boşalma, “evde yaramaz, dışarıda uslu” diye okunur. Güvenilen yerde hareket çıkar. Çıkış, sizin başarısızlığınız değildir.
Açlık, uyku kaçması, geçiş ve sıkılma da zıplatır. Zıplama karakter gibi görünür. Sıklıkla yükün taştığı yerdir. Yükü azaltmak, her zıplamada nutuktan önce gelir.
Bazı mizaçlar daha çok hareketle düzenlenir. Düzenlemek, “yerinde duramıyor” damgası değildir. Gün planına hareket koymaktır. Konmayan hareket, yasaklanan yerde patlar.
Ekran sonrası yerinde duramama sık görülür. Hızlı görüntü, bedeni yüksek bırakır. Yüksek beden, kanepeye sığmaz. Sığmayınca yalnızca “otur” demeyin. Köprü: su, gerinme, bahçe, yastık.
Ani değişim, düşme, baş ağrısı, gece uyanma, işitme veya göz sizi kaygılandırıyorsa önce pediatrist. Ben evde dikkat veya hareket tanısı koymam.
Ceza değil çıkış
“Otur, uslu ol.” Uslu, birçok çocukta hareketsiz demektir. Hareketsizlik, öğrenmeyi büyütmez. Bedeni kilitler. Kilit, bir sonraki odada daha sert boşalır.
Odaya göndermek, hareketi gizler. Gizlenen hareket, birlikte okunmaz. Okunmayan beden, utanç biriktirir.
Çıkış, izinli harekettir. “On zıplama, sonra su.” “Yastığa vur, kanepeye değil.” “Koridorda beş tur, sonra masaya.” Çıkış, rüşvet değildir. Bedenin gideceği yerdir.
Zarar durur. Cam, kardeş, sıcak ocak… El tutulur. “Zıplamak yok, yastık var.” Sınır, hareketi yok etmez. Yön değiştirir.
Utandırmayın. “Ayıp.” “Sinek gibi.” Kelime, bedeni kirli yapar. Kirli beden, ya gizlenir ya daha çok zıplar.
Gün planı ve ev düzeni
Hareketi güne serpin. Sabah koridor, kreş çıkışı park, akşam on dakika yastık… Serpme, tek “enerji at” seansından yakındır. Tek seans, bazı çocukta daha da hızlandırır.
Oturma işleri kısa tutulsun. Yemek, kitap, ödev… Süre yaşına sığsın. Sığmayan süre, kaçış üretir. Kaçış, “dinlemiyor” diye okunur. Bazen oturamıyordur.
Ortam sadeleşir. Çok oyuncak, çok ses, açık ekran… Sistem dolar, beden kaçar. Bir tepsi, üç nesne, kapalı ekran. Sadelik vaat değildir. Yer açar.
Dışarı çıkış, hava ve gün ışığı bazı evde bedeni indirir. İndirmeyince “park işe yaramadı” demeyin. Park, tek anahtar değildir. Uyku ve öğün de anahtardır.
Eşinizle hizalanın. Biri “zıpla” derken diğeri “otur” diyorsa çocuk doğru kapıyı öğrenir. Ortak duruş: zarar yok, çıkış var, nutuk yok.
Dikkat, hareket ve ev dili
Yerinde duramama ile oyuna dalmama aynı şey değildir. Bazı çocuk zıplar, sonra uzun kurar. Bazısı ne zıplar ne dalar. Ayırmak, erken etiketlemeyi azaltır. Ayıramazsanız iz tutun. Hangi saat, önce ne oldu. İz, tanı değildir. Haritadır.
“Dikkat dağınıklığı” cümlesini evde teşhis gibi kullanmayın. Cümle, sizi hekime götürebilir. Götürsün. Adı evde konmasın. Evde konan ad, utanç ve korku bırakır.
Oyun, hareketi taşır. Avcı, kutu, yastık dağı, tünel. Siz oyunu ders diye bozmayın. Çocuk bedenini orada tanır.
Kreş “oturarak dinliyor, evde durmuyor” diyebilir. Kurumda uyum, evde boşalma. İki tabloyu tek karakter yapmayın. Ev, boşalmanın güvenli yeri olabilir.
Siz de gün boyu “otur” deyip akşam kendi ekranınızda hareketsizseniz model karışır. Karışma sizi suçlu yapmaz. Gün, herkesin bedenine yer açsın.
Ne zaman hekime gidilir
Hareket kendine veya başkasına zarar veriyorsa, uyku ve yeme içme uzun süre çöktüyse, ani değişim, düşme, baş ağrısı varsa, ev ve kreş tamamen durduysa önce pediatrist. Hekim, gerekirse ek kapı açar. Danışmanlık tanının yerini tutmaz. Benim işim, harekete çıkış ve ev dilini sakinleştirmektir.
Süre vermem. “Şu günde yerinde durur” demem. Beden dalgalanır. Hastalık, diş, tatil, ekran artışı tabloyu şişirebilir.
Görüşmeler Google Meet ile; gün içi çıkışları WhatsApp’tan kısaca izleriz. Yerinde duramamayı hareket ihtiyacı diye okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.