Evde anne baba rol dağılımı, birçok evde kişilik gibi durur. Kişilik, “gece ben, gündüz o”, “duygu anne, lojistik baba”, “asıl bakım birinde” cümleleridir. Cümleler evin ayakta kalma çabasıdır. Çaba anlaşılır. Anlaşılan çaba, rolün kilitlenmesi anlamına gelmez. Kilitlenen rol, alacak biriktirir. Biriken alacak, çocuğun önünde “kimin daha çok çektiği” davasına döner.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda kusursuz yüzde elli vaat etmiyorum. Baktığım yer, gece ile gündüzün ayrı işler olarak görülüp görülmediği ve bu işlerin konuşulmadan birine yapışıp yapışmadığıdır. Yapışan iş, yetenek değildir. Yapışan iş, alışkanlıktır.
Gece ve gündüz ayrı işler
Gece, görünmeyen işin en çıplak yeridir. Kim kalkıyor, kim emziriyor, kim “bir daha uyanırsa ben” diye bekliyor? Beklemek de iştir. Bekleyen zihin, uyumuş sayılmaz. Sayılmayan uyku, ertesi gün sınırı ve eşe bakışı inceltir.
Gündüz, listenin açık kaldığı yerdir. Randevu, çanta, yemek, büyükanne hattı, kreş köprüsü… bunlar “bir dakikalık” işler gibi durur. Dakikalar, tek zihinde toplanınca günü yutar. Yutulan gün, akşam “ben de yoruldum” diye sıfırlanmaz.
İki iş yarışmamalıdır. Yarış, evde kazanan üretmez. Kazanılmayan yer, çocuğun iklimidir. İklim, “gececi ebeveyn daha çok çekiyor” veya “gündüzü taşıyan daha yorgun” diye evin ortasına oturur. Oturan hüküm, payı konuşturmaz. Konuşulmayan pay, yine yapışır.
Rol kişilik değil
Rol, “ben böyleyim, o böyle” diye kilitlenmek zorunda değildir. Kilit, evin ihtiyacını değil eski hikâyeyi taşır. Hikâye, cinsiyet, kendi büyüdüğü ev, “o daha iyi sakinleştirir” inancıdır. İnanç hor görülmeden evin gerçeği konuşulur. Gerçek: bu hafta kim taşıyor, kim nefes alıyor.
Kişilik konuşulunca evde savunma aranır. İş konuşulunca evde duracak bir pay aranır. Pay, “daha çok yardım et” cümlesinden daha durur. Duran cümle, başlık taşır: gece, sabah, çanta, yemek, randevu. Başlıklardan üçü bir kişideyse pay kaymıştır. Kayma, kötü niyet olmayabilir. Kayma, alışkanlıktır.
Çocuğun önünde “asıl anne/asıl baba” dili kullanmayın. Dil, evde hiyerarşi öğretir. Öğretilen hiyerarşi, bir ebeveyni yönetici, diğerini yardımcı yapar. Yardımcı, çocuğa da “o kadar bilmez” duygusunu bırakabilir. Duygu, bağın önünde durur.
Kaydırılabilir pay
Pay, bir kez kurulunca ömür boyu kilitlenmez. Bebek büyür, iş değişir, biri hasta olur. Kilitlenen pay, yeniden alacak biriktirir. Biriken alacak, kapak kavgasına döner. Dönmemesi için ayda bir kısa bakış yeter: liste hâlâ doğru yerde mi? Bakış, mahkeme değildir. Bakış, evin bakımıdır.
Emzirme, geceyi birebir bölmeyebilir. Bölünmeyen kısım, gündüzde denge arar. Denge, “ben gece kalktım, sen her şeyi yap” dayatması olmak zorunda değildir. Denge, evin o haftaki gerçeğine uyan paydır. Hafta değişir. Pay da konuşularak değişir.
Kriz anında pay kaydırılmaz. Kriz anında skor konuşulur. Skor, geçmişin bütün gecelerini masaya yığar. Yığılan geçmiş, bugünün küçük payını görünmez kılar. Küçük pay, evin yarınını değiştirir. Geçmişin yığını, evin yarınını konuşturmaz.
Çocuk kimin asıl olduğunu
Çocuk, kimin “asıl ebeveyn” olduğunu işten ve bakıştan okur. Bir ebeveyn her şeyi bilir, diğeri her şeyi sorarsa çocuk, soranı yedek gibi konumlandırabilir. Konum, kişiliği ezmez. Konum, evin alışkanlığıdır. Alışkanlık, çocuğun önünde spekleştirilirse evde tek kapı kalır. Tek kapı, o kapıyı taşıyanı yorar.
Çocuğu tanık-hakem yapmayın. “Görüyor musun, hep ben yapıyorum” cümlesi, evin hesabını çocuğun kucağına koyar. Hesap yetişkinlerindir. Çocuk, hesabın para birimi değildir.
Katılan ebeveyni “bebek bakıcısı” gibi konumlandırmayın. “Baba bakıyor, anne dinleniyor” cümlesi, bakımı birinin asıl işi, diğerinin iyiliği gibi durdurur. Bakım, evin işidir. İş, iki yetişkinin de durabileceği yerdir. Yer, aynı anda, aynı şekilde olmak zorunda değildir.
Haftalık bakış
Haftalık bakış, kusursuz eşitlik aramaz. Hasta gün, vardiya, iş seyahati olan evde saat saat eşitlik durmaz. Duran şey, yeterince adil bir pay ve görünür bir listedir. Görünür liste, karakter savaşına dönmeden konuşulabilir.
Görüşmelerde bu dağılımı yargısız haritalıyoruz. Gece kime yapışıyor, gündüz kimin zihninde duruyor, rol hangi sahnede kişilik oluyor, çocuk o tabloda nerededir. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, anneyi veya babayı haklı ilan etmek değildir. İş, rolün evin ihtiyacına göre kayabileceği bir dil kurmaktır.
Rol dağılımı, sevginin ölçüsü olmak zorunda değildir. Ölçü sanılan şey, çoğu zaman konuşulmamış listedir. Konuşulan liste, sevgiyi büyütmek zorunda değildir. Konuşulan liste, sevginin yorulma hızını keser. Kesilen hız, çocuğa daha çok yer bırakır.
Gece ve gündüz payını evde konuşulabilir hale getirmek istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.