Dede tabletle oyalayınca evde çoğu zaman iki duygu aynı anda durur. Biri, “ bari sessiz” rahatlığıdır. Diğeri, “yine çerçeve kaçtı” öfkesidir. İki duygu, ziyaretin ortasında evin cümlesini inceltir. İncelen cümle, çocuğa “bu evde ekran kimin kapısından geçer” sorusunu bırakır. Soru, kurnazlık değildir. Soru, uyumdur.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak baktığım yer, dedeyi “kötü büyükanne/dede” ilan etmek değildir. Baktığım yer, oyalamanın evin iskeletini askıya alıp almadığıdır. Askıya alınan iskelet, dönüşte iki kat iş ister. İş, yalnızca ekran süresi değildir. İş, çocuğun iki ev öğrenmesidir.
Oyalama neden kolay gelir
Oyalama, yorgun evde kısa barış alır. Barış, sohbeti, yemeği, “büyükler konuşsun” ihtiyacını taşır. Taşınan ihtiyaç anlaşılır. Anlaşılan ihtiyaç, ekranı evin tek bakıcısı yapmak zorunda değildir. Tek bakıcı olunca dede, ilişki yerine alet uzatır. Alet, sessizlik verir. Sessizlik, bağın yerini tutmaz.
Dede, çoğu zaman sevgiyle uzatır. Sevgi, “benimle kalsın” veya “ağlamasın” kaygısını taşıyabilir. Kaygı, sizin evinizin ekran cümlesi olmak zorunda değildir. Olmak zorunda sanılınca evde borç oluşur: “O baktı, şimdi söz onda.” Bakım, karar yetkisini otomatik devretmez.
Eşler bu sahnede ayrılırsa ev iki kapı olur. Biriniz “bırak, dede ile bakıyor”, diğeri “yine bozuldu” der. İki kapı, çocuğun elindeki tabletin yanında açılır. Açılan kapı, süre değil taraf öğretir. Taraf, evde kalır.
Ziyaret çerçevesi
Çerçeve, yola çıkmadan konuşulur. Konuşulmayan çerçeve, dedenin koltuğunda icat edilir. İcat, utançla karışır. Karışan çerçeve, ya hiç durmaz ya kavga gibi durur. Kavga, çocuğun yanında tablet üzerinden yürür.
Üç başlık yeter: ne zaman açılır, ne kadar durur, kapanınca ne olur. Üç başlık, evin bütün ekran savaşını ziyafete taşımaz. Taşınmayan savaş, sofrayı biraz nefesli bırakır. Nefes, dedenin de elinde bir cümle olmasıdır. Cümle, “dede ile kısa bakıyoruz, sonra park/oyun” gibi durabilir. Duran cümle, oyalamanın sınırsız olmadığını gösterir.
Güvenlik pazarlık edilmez. İçerik, ses, yolda ekran… bunlar nezaketle yer değiştirmek zorunda değildir. Yer değiştiren şey, çoğu zaman sizin içinizdeki “ne derler” kaygısıdır. Kaygı, evin cümlesini boğmamalıdır.
Ekranı yasak değil süre
Yasak, birçok ziyarette evde durmaz. Durmayan yasak, ya gizlice açılır ya büyük kavga olur. Kavga, çocuğa ekranı daha değerli kılar. Değerlenen ekran, sonraki ziyarette daha çok istenir. İstenen şey, bazen içerik, bazen de evin boşluğudur.
Süre, evin diline daha kolay oturur. Oturan dil, kusursuz dakika olmak zorunda değildir. Dil, “şimdi var, sonra yok, yok olunca başka bir şey var” iskeletidir. İskelet, dedenin elinden tableti koparmak zorunda değildir. İskelet, kapanışın kimin ağzından çıktığını netleştirir. Net ağız, mümkünse iki ebeveynin ve dedenin bildiği aynı cümledir.
Çocuğu dedenin elinden “ceza gibi” almayın. Ceza gibi alınan tablet, büyüğü de çocuğu da utandırır. Utanç, sonraki kapanışı daha sert yapar. Sert kapanış, evin iklimini bozar. İklim, ekrandan ağır durabilir.
Dede ile evin cümlesi
Cümle kısa olsun. “Bizde ekran yemekten sonra kısa. Bunu ziyarette de böyle tutuyoruz.” Nokta. Uzun gerekçe, savunmaya benzer. Savunma, “sizin zamanınızda yoktu, araştırmalar” zincirine döner. Zincir, saygı değil yarış üretir.
Cümleyi mümkünse o evin çocuğu söyler: eşiniz kendi ebeveynine. Bu, sizi yalnız bırakmak değildir. Bu, cümlenin daha az yaralayıcı durmasıdır. Siz arka planda aynı çerçeveyi tutarsınız. Tutulmayan çerçeve, hikâyeyi “tableti kıskanan ebeveyn” yapar. Hikâye, çocuğun süresini görünmez kılar.
Dede, çerçeveyi unutabilir. Unutmak, kötü niyet olmak zorunda değildir. Unutulan çerçeve, sakin tonda hatırlatılır. Hatırlatma, çocuğun önünde “yine bozdun” diye spekleşmez. Spekleşen dede, çocuğun sevdiği kişidir. Sevilen kişi küçülünce çocuk bölünür.
Eve dönüşte onarım
Dönüş, “dede bozdu” davası olmak zorunda değildir. Dava, çocuğu iki ev arasında seçime zorlar. Seçim, yorucu bir iştir. İş, yetişkinlerde kalmalıdır. Evde cümle sakin hatırlatılır: “Dün oradaydık, bugün bizim evde yine böyle.” Hatırlatma, yargı taşımaz.
İlk gün ekran isteği artabilir. Artış, ziyaretin bedende durduğunu gösterir. Bedene kızmak, faturayı büyütür. Büyüyen fatura, eşler arasında “sen izin verdin” skoruna döner. Skor, onarımı geciktirir.
Görüşmelerde bu ziyareti yargısız haritalıyoruz. Tablet kimin boşluğunu dolduruyor, çerçeve kapıda mı kalıyor, dönüşte ev nasıl toplanıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, dedeyi çocuğun hayatından silmek değildir. İş, oyalama ile evin iskeletinin aynı ziyarette durabileceği bir dil kurmaktır.
Dede, çocuğun hayatında zengin bir yer olabilir. Zengin yer, tabletin patronu olmak zorunda değildir. Patronluk, evin sakin çerçevesinde kalır. Kalınca ziyaret, sessizlik satın almak zorunda kalmaz. Kalmayınca ev, dönüşte kendini daha az mahkeme gibi toplar.
Ziyaret çerçevesini evde konuşulabilir hale getirmek istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.