Büyükanne ve dede, birçok evde sevginin geniş yeridir. Tatlı, geç yatış, “bir kere de olsun”, “bizim zamanımızda böyle olmazdı”… bunlar çoğu zaman kötü niyet değildir. Bunlar, başka bir dönemde büyümüş olmanın ve torunu doyasıya sevmenin dilidir. Zorluk, o dil evin kuralını sessizce iptal ettiğinde başlar.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak baktığım yer, büyükleri “yanlış” ilan etmek değildir. Baktığım yer, çocuğun evde tek bir çerçeve duyup duymadığıdır. Sevgi ile kural yan yana durabilir. Yan yana durması, birini silmeyi gerektirmez.
Sevgi ile kural çatışınca
Çocuk, evde “ekran yemekten sonra” duyup büyükanne evinde “ne isterse” görürse, iki dünya öğrenir. İki dünya, çocuk için bazen bayramdır. Ebeveyn için çoğu zaman pazar ertesi savaştır. Savaş, büyükleri kötülemekle bitmez. Savaş, evin cümlesinin evde durmamasıyla büyür.
Çatışma yalnızca ekranda değildir. Uyku, şeker, kucak, “üşümesin” diye fazla kat, “aç kalmasın” diye ısrar, sınır koyduğunuzda “çok sertsiniz” bakışı… bunlar evde eşler arasını da gerer. Biriniz ailesine sınır koymakta zorlanır, diğeri “sen hiç durmuyorsun” der. Çocuk, büyüklerin tartışmasını değil, ebeveynlerin birbirine bakışını da okur.
Burada suçlanacak bir kuşak yoktur. Büyüklerin sevgisi evin kaynağı olabilir. Kaynak, evin yönetimini devralmak zorunda değildir. Yönetim, çocuğun günlük hayatını taşıyan evde kalır. Sevgi, o yönetimin içinde yer bulur. Yer bulamazsa sevgi, kuralın rakibi olur. Rakip olan sevgi, çocuğu iki kapı arasına koyar.
Büyükleri dinlemek evin kuralını bırakmak değildir
Saygı, her öneriyi uygulamak değildir. Saygı, dinlemek, teşekkür etmek ve evin çerçevesini korumaktır. “Sizin zamanınızda böyleydi, bizim evde böyle” cümlesi, hakaret olmadan durabilir. Cümlenin işi, büyükleri küçültmek değil, evin eşiğini göstermektir.
Eşik gösterilmezse büyükanne ve dede, boşluğu doldurur. Boşluk, davet gibi durur. Davet edilmeden dolan yer, sonra “müdahale” diye okunur. Müdahale öfkesi, çoğu zaman geç kalmış sınırdır. Geç kalmış sınır daha sert çıkar. Sert çıkan sınır, ilişkiyi gereksiz zedeler.
Erken sınır daha sakin durur. “Şeker yemekten sonra”, “ekran evde nasılsa burada da öyle”, “uyku saati değişmiyor.” Üç başlık yeter. Her konuyu aynı ziyarette çözmeye çalışmak, sofra sohbetini mahkemeye çevirir. Mahkeme, çocuğun masasında olmamalıdır.
Büyüklerin deneyimi yok sayılmaz. “O yaşta biz de böyle yaptık” bilgisi dinlenir. Dinlemek, uygulamak zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Çocuğunuzun mizacı, sağlık durumu ve sizin evinizin ritmi başka bir veridir. Veriyi savunan kişi “nankör evlat” değildir. Veriyi savunan kişi, çocuğunun evini taşıyan ebeveyndir.
“Bizim evde böyle” cümlesi
Cümle kısa olsun. Uzun gerekçe, savunmaya benzer. Savunma, karşı tarafı daha çok konuşturur. “Bizim evde yemekten önce tatlı yok. Bunu koruyoruz.” Nokta. “Çünkü uzmanlar, çünkü araştırmalar, çünkü siz yanlış yaptınız” zinciri sofrayı germez, gerer.
Cümleyi çocuğun önünde büyükleri azarlamak için kullanmayın. Çocuk, sevdiği büyüğün küçültüldüğünü görürse, ya büyüğü ya sizi korumak zorunda kalır. Koruma, yine bölünmüş sadakattir. Sınır, mümkünse sakin tonda, mümkünse utandırmadan konur. Utandıran sınır, kuralı değil, utancı öğretir.
Ziyaret evinizdeyse evin kuralı daha net durur. Siz ev sahibisiniz. Büyüklerin evinde daha çok esneklik gerekebilir. Esneklik, “her şey serbest” demek zorunda değildir. Esneklik, iki–üç kuralın taşınması, geri kalanın o evin ritmine bırakılmasıdır. Taşınan kural, çocuğun sağlığı ve güvenliğiyle ilgili olandır: uyku, güvenlik, beslenme kısıtı. Tatlının gramı her evde aynı olmak zorunda değildir.
Dönüşte evin kuralı yeniden hatırlatılır. Hatırlatma, büyükanne ve dedeyi şikâyet ederek olmaz. “Dün oradaydık, bugün bizim evde yine böyle” yeter. Şikâyet, çocuğu haberciliğe iter. Haberci çocuk, bir sonraki ziyarette ne söyleyeceğini tartar.
Eşinizle aynı cümleyi kurmak
Geniş aile sınırı, çoğu evde eşler arası sınavdır. Birinizin ailesi söz konusu olunca dil değişir. “Sen kendi annenle konuş” ile “ben karışmam” arasında ev boş kalır. Boş kalan evde çocuk ve büyükler kendi düzenlerini kurar.
Sınırı koyacak kişi, mümkünse o evin çocuğudur: yani siz veya eşiniz, kendi ebeveyninize. Bu, diğer ebeveyni yalnız bırakmak değildir. Bu, cümlenin daha az yaralayıcı durmasıdır. Diğer ebeveyn arka planda aynı çerçeveyi tutar. Çerçeve tutulmazsa, “hain gelin/damat” hikâyesi büyür. Hikâye büyüyünce asıl konu, çocuğun uykusu değil, aile onuru olur.
Eşiniz sınır koymakta zorlanıyorsa onu çocuğunuzun önünde “pısırık” ilan etmeyin. Zorlanma, çoğu zaman bağlılıktır. Bağlılık hor görülmeden, evin ihtiyacı konuşulur. İhtiyaç: çocuğun evinde tek çerçeve. Tek çerçeve, büyükleri evden kovmak değildir. Tek çerçeve, sevginin evin kuralını iptal etmemesidir.
Ziyaret ve ev içi sınır
Ziyaret sıklığı, konaklama, “her hafta sonu bizde olsun” beklentisi… bunlar da sınırdır. Sınır, nankörlük diye okunmasın diye erken ve sakin konuşulur. “Bu ay iki kez gelebiliriz”, “geceleme bu dönemde yok, çünkü uyku bozuluyor.” Gerekçe bir cümleyi geçmesin. Uzun savunma, pazarlığı uzatır.
Büyükler incinebilir. İncinme, sınırın yanlış olduğu anlamına gelmez. İncinme, alışkanlığın değiştiği anlamına gelebilir. Değişen alışkanlığa zaman tanınır. Zaman, kuralı askıya almak değildir. Zaman, cümlenin tekrar edilmesidir. Tekrar, saygısızlık değil, evin hatırlatmasıdır.
Görüşmelerde bu gerilimi yargısız haritalıyoruz. Kim kime ne diyemiyor, çocuk o sırada nerededir, eşler hangi cümlede birbirini yalnız bırakıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, büyükleri evden silmek değildir. İş, sevgi ile kuralın aynı evde durabileceği bir dil kurmaktır.
Büyükanne ve dede, çocuğun hayatında zengin bir yer olabilir. Zengin yer, evin patronu olmak zorunda değildir. Patronluk, günlük bakımı taşıyan evde kalır. Kalınca çocuk, sevildiğini ve evin nasıl işlediğini aynı anda öğrenebilir.
Sevgi ile kuralı yan yana kurmak istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.