Bayramda uyku bozulunca evde çoğu zaman suç aranır. Suç, tatlı, geç yatış, misafir, yoldur. Aranan suç, bayramı “yapamadık” hissine çevirir. His, yorucu bir bayramın üstüne biner. Binen yük, eşler arasında skor, çocukta ise daha geç sakinleşme üretir. Üretilen tablo, tatil değil dağılmadır. Dağılma, kötü niyet değildir. Dağılma, iskeletin birkaç gün evde kalmamasıdır.
Aile danışmanı ve çocuk gelişim uzmanı olarak bu yazıda bayramı kısaltmıyorum. Baktığım yer, uykunun evde kalan birkaç cümlesinin bayramda da durup durmadığıdır. Durmayan cümle, dönüşte iki kat iş ister. İş, yalnızca geç yatmak değildir. İş, çocuğun “o günler başka evdi” öğrenmesidir.
Tatil ile dağılma farkı
Tatil, ritmin esnemesidir. Dağılma, ritmin kaybolmasıdır. Esneme, bir gece geç yatış, bir öğle kayması, bir evde daha gürültülü akşam olabilir. Kaybolma, her gecenin açık uçlu olması, her uyanışın evde kavga olması, her sabahın “yine bozulduk” ile açılmasıdır. İkisi aynı şey değildir. Aynı sanılınca ebeveynler ya hiç sınır koymaz ya bayram bitince sert toparlar. İkisi de evin iklimini bozar.
Bayram, çocuğun sinir sistemine kalabalık, şeker, yol ve yeni evler yığar. Yığılan uyaran, uykuyu zorlar. Zorlanan uyku, sizi başarısız kılmaz. Uyku, bayramın gerçeğidir. Gerçek, iskeletle taşınabilir. İskeletsiz taşınan bayram, çocuğun bedeninde durur. Durduğu yer bazen gece uyanması, bazen gündüz patlaması, bazen dönüşteki inattır.
Eşler, bayramı “çocuk eğlensin” ile “düzen bozulmasın” arasında böler. Bölünen yer, çocuğun yatağıdır. Yatak, iki değerin çarpıştığı yer olmamalıdır. Değer konuşulursa üçüncü yol görünür: bayramın neşesi durur, yatış iskeleti de durur. İskelet, her gece aynı saat olmak zorunda değildir. İskelet, evin “şimdi yavaşlıyoruz” cümlesinin kaybolmamasıdır.
Uykunun evde kalan iskeleti
İskelet, üç parçadan durabilir: geçiş cümlesi, karanlık veya loş bir yer, ebeveynin sakin duruşu. Parçalar evinize uymuyorsa kendi iskeletinizi yazın. Yazmak, bayramı ofise çevirmek değildir. Yazmak, kalabalığın içinde evinizin bir köşesini hatırlamaktır.
Her evde yatırmak mümkün olmayabilir. Olmayan yer, iskeleti iptal etmez. İskelet, arabada, büyükanne odasında, geç bir salonda da kısa durabilir. Kısa duruş, kusursuz uyku vaat etmez. Kısa duruş, çocuğun “hala bir çerçeve var” duygusunu taşır. Duygu, dağılmayı biraz indirir.
Gündüz uykusu bayramda kayabilir. Kayma, geceyi daha kırılgan yapar. Kırılgan gece, eşler arasında “kim daha çok uyudu” skoruna dönmemelidir. Skor, çocuğun uyanışına yazılır. Yazılan şey haksızdır. Çocuk, bayramın kalabalığının parçasıdır. Parça, evin paylaşılmayan gecesinin suçlusu değildir.
Büyüklerin “bir gece” cümlesi
“Bir gece bir şey olmaz” cümlesi çoğu bayramda sevgiyle çıkar. Sevgi, uykunun evdeki yerini görmeyebilir. Görülmeyen yer, sizin içinizdeki “ne derler” kaygısıyla birleşince evin cümlesi boğulur. Boğulan cümle, bayram bitince öfke olarak geri gelir.
Hayır, kısa olsun. “Bizde yatış iskeletini tutuyoruz. Bunu böyle taşıyoruz.” Nokta. Uzun gerekçe, savunmaya benzer. Savunma, sofrayı mahkemeye çevirir. Mahkeme, çocuğun yanında durmamalıdır. Çocuk, büyükle sizin aranızdaki uykuyu seçmek zorunda değildir.
Eşinizle aynı kapıda durun. Biriniz “bırak”, diğeri “olmaz” derse çocuk kapı seçer. Kapı seçimi, kurnazlık değildir. Kapı seçimi, uyumdur. Uyum, bayramda daha da görünür olur. Görünen boşluk, dönüşte evde kalır.
Dönüş günü onarım
Dönüş, cezalandırma günü değildir. Ceza, “bayramda şımardın, şimdi sertiz” diye kurulursa ev korkulacak yer olur. Korkulan ev, uykuyu sevdirmez. Uyku, evin sakin iskeletiyle onarılır. Onarım, bir gecede bitmez. Bitmeyen onarım, sizi başarısız kılmaz. Onarım, evin cümlesinin yeniden hatırlatılmasıdır.
Hatırlatma, akrabayı şikâyet ederek olmaz. “Dün kalabalıktık, bugün bizim evde yine böyle” yeter. Yargı, çocuğu iki ev arasında seçime zorlar. Seçim, yorucu bir iştir. İş, yetişkinlerde kalmalıdır.
İlk gece dağılabilir. Dağılma, bayramın faturasının bedende durduğunu gösterir. Bedene kızmak, faturayı büyütür. Büyüyen fatura, eşler arasında “sen izin verdin” davasına döner. Dava, onarımı geciktirir.
Eşler aynı iskelette
Bayram öncesi üç cümle, bayram içi doğaçlamadan daha az yara bırakır. Cümleler evinize uysun. Uymayan hazır reçete, evde durmaz. Duran şey, ikinizin de arkasında durabileceği kısa bir iskelettir.
Görüşmelerde bu bayramı yargısız haritalıyoruz. Uyku nerede kaçıyor, büyüklerin cümlesi eşiği nasıl eziyor, dönüşte ev nasıl toplanıyor. Seanslar Google Meet ve WhatsApp üzerindendir. İş, bayramı kısaltmak veya uykuyu kusursuz kılmak değildir. İş, tatil ile dağılmanın aynı şey olmadığını evde görünür kılmaktır.
Bayramda uyku bozulabilir. Bozulma, evin bittiği anlamına gelmez. Ev, iskeletini hatırladığında çocuk da hatırlar. Hatırlanan iskelet, bir sonraki kalabalıkta biraz daha az utanarak taşınır.
Bayramda uykunun evde kalan yerini konuşmak istiyorsanız aile danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.