Sekiz ay civarında birçok bebek, dün gülümsediği yüze bugün gömülür. Misafir uzanır, bebek kucağınıza kaçar, yüzünü saklar, ağlar. Siz “utangaç oldu” veya “bizi tanımıyor” diye daralırsınız. Tanıyor. Tam da bu yüzden sizi arar. Yabancı korkusu, bağın çalıştığı bir penceredir.
Ben bu tabloyu bozukluk diye okumam. Küçük bebekte tanıdık yüzden ayrılınca yapışmak, yeni yüze çekinmek gelişimde sık görülür. Kaçış, sizi üzmek değildir. Güvenli üsse dönmektir. Üssü zorla dağıtmak, korkuyu büyütür.
Kucağa kaçış neden gelişimdir
Birçok bebek bu dönemde sizin gözden kaybolmanızı “yok oldunuz” gibi yaşar. Zihin henüz “anne sonra gelir” cümlesini sağlam tutmayabilir. Yabancı bir koku, ses, el… Sistem dolar. Kucağınız, bilinen kokudur.
Kaçış kişilik damgası değildir. Mizacı hassas olan bebek daha çabuk gömülür. Gömülme, “ileride utangaç kalır” vaadi de değildir. Pencere, dalgalanır. Hastalık, diş, uykusuzluk pencereyi sertleştirir.
Zorla kucağa vermek, “alışsın” diye tutulur. Alışma bazen olur. Bedeli, sizin kucağınızın da güvensizleşmesidir. Güvensiz üs, bir sonraki misafirde daha sert ağlatır.
Utandırmayın. “Ayıp, teyzen kırıldı.” Sekiz ay utancı sizin gibi taşımaz. Kırılan yetişkin, yetişkinler arasında onarılır. Bebek vitrine konmaz.
Ateş, ani değişim, işitme veya bakışın uzun süre kaybolması sizi kaygılandırıyorsa önce pediatrist. Ben evde tanı koymam.
Zorla kucağa vermemek
Misafir eli beklesin. Bebek sizin kucağınızda kalsın. Bakış, ses, uzaktan oyuncak. Isınma, kucağa geçişten önce gelir. Geçiş olmazsa olmaz. Olmazsa bebek sizinle kalır. Kalmak, başarısızlık değildir.
Siz de bebeği “hadi gülümse” diye itmeyin. İtmek, sizin utancınızı boşaltır. Bebeğin sistemini doldurur. Kısa cümle yeter. “Buradayım. Tanımıyorsun, zor.”
Büyükanne–büyükbaba bu sahnede incinebilir. İncinme konuşulur, bebek ortada ezilmez. “Şimdi kucağımda ısınıyor. Biraz sonra yanda otururuz.” Yetişkin bekler. Beklemek sevgidir.
Bakıcı veya kreş bırakışında da aynı ilke durur. Zorla kucağa geçiş, veda nutkundan serttir. Isıtma, kısa veda, dönüş. Dönüşün gelmesi, cümleden güçlüdür.
Ağlama, her bırakışta çıkabilir. Ağlama, bağın koptuğu anlamına gelmez. Bağın çalıştığı anlamına gelebilir. Çalışan bağ, sizin yokluğunuzu fark eder.
Isıtma ve kısa veda
Isıtma, aynı odada, sizin görünür olduğunuz yerde başlar. Yeni kişi çocuğun hizasına iner, el uzatmadan konuşur, oyuncağı yere bırakır. Bebek alırsa köprü kurulur. Almazsa köprü yarın denenir.
Veda kısa olsun. Uzun “beni özleme” bebeğe anlamaz, sizin ayrılığınızı uzatır. “Gidiyorum. Geliyorum. Ayşe teyze yanında.” Kapıda oyalanmayın. Oyalama, belirsizliği büyütür.
Dönüşü görünür tutun. Aynı cümle, aynı kapı, aynı kucak. Tekrar, bebeğin zihninde “gitti, geldi” izini bırakır. İz yavaş işler. Yavaş iş, bağırarak anlatmaktan yakındır.
Evde pratik, misafir gününden önce gelir. Kısa ayrılıklar: siz odaya, bebek tanıdık kişiyle. Dönüş. Oyun. Pratik, terk egzersizi değildir. Gelmenin prova edilmesidir.
Günün yükünü azaltın. Diş, aşı, geç uyku üzerine kalabalık misafir, kaçışı şişirir. Şişen kaçış, “yabancı korkusu kötüleşti” diye okunur. Çoğu zaman üst üste binmiş gündür.
Evde sakin duruş
Eşinizle aynı dil. Biri “ver kucağa” derken diğeri koruyorsa bebek iki sinyal alır. Sinyal karışınca yapışma artabilir. Yetişkinler hizalanır.
Oyun, yabancıyı masal gibi taşıyabilir. Bez bebek ziyarete gelir, kucağa zorlanmaz, yanda oturur. Siz oyunu ders diye bozmayın.
Ekranda sert ayrılık sahneleri bu dönemde gerekmez. Küçük bebek gördüğünü bedenle taşır. Taşımak, her sahneden korkacağı anlamına gelmez. Yine de yükü azaltmak evin işidir.
Sizin kaygınız da bulaşır. Misafir gelmeden “yine ağlayacak” yüzü, bebeğin sistemini erkenden doldurur. Yüz sakin, beden hazır. Ağlarsa kucağınız durur.
Yabancı korkusu, sizi eve kilitletmesin. Kısa, bildik yürüyüş, aynı park, aynı satıcı… Dünya yavaş yavaş ısınır. Yavaş, “şu haftada biter” demek değildir.
Ne zaman kaygı ağırdır
Kaçış her yüze, her odaya, sizin kucağınızda bile hiç yumuşamıyorsa; yeme içme ve uyku uzun süre çöktüyse; göz teması ve seslenince dönme sizi kaygılandırıyorsa yalnızca “sekiz ay” demeyin. Önce pediatrist. Sonra evin veda ve ısıtma diline bakarız.
Süre vermem. Pencere dalgalanır. On iki ay, kreş başlangıcı, bakıcı değişimi tabloyu geri getirebilir. İş, her geri gelişi damga ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; bırakış sahnelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Kucağa kaçışı bağ diye okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.