Dört yaşta başkasının eşyasını alma birçok ebeveyni hem utandırır hem korkutur. Çanta, kalem, kreşteki oyuncak, markette küçük bir şey… Siz “çaldı” ve “yalan söyledi” diye daralırsınız. Kelimeler ağırdır. Dört yaşta sahip olma, henüz “benim / senin” çizgisini ince tutmaz. Çizgi, utançla değil geri verme ve net dille durur.
Ben bu tabloyu hırsızlık diye okumam. Çocuk çoğu zaman “istedim, oldu” diye alır. Sonra “ben almadım” demesi, planlı yalan olmayabilir. Korku, karışan bellek, sizin yüzünüz… İş, çocuğu hırsız ilan etmeden eşyayı yerine koymaktır.
Yalan değil, sahip olma
Dört yaşta “benim” güçlüdür. Güçlü “benim”, başkasının nesnesini evin nesnesine çevirir. Çevirmek, ahlak çöküşü değildir. Sınırın henüz dışarıda durmasıdır. Sınır, evde ve kreşte tekrar edilir.
“Almadım” cümlesi sizi panikletir. Panik, sorguya döner. Sorgu, korkuyu büyütür. Büyüyen korku, daha çok “almadım” üretir. Üretim, karakter değildir. Yüz kurtarmadır.
Gerçek, somut ve sakin durur. “Bu Ali’nin kalemi. Çantaya koyuyoruz. Yarın vereceğiz.” Kanıt peşinde mahkeme olmayın. Mahkeme, özü kirletir. Kirlenen öz, gizler.
İstek de gerçektir. “Çok istedin. İstemek var. İzinsiz almak yok.” İki cümle aynı anda durabilir. İstek, hırsızlığı meşrulaştırmaz. Yok saymak da işe yaramaz.
Kreşte unutulan ve “yanlışlıkla” gelen eşya da vardır. Yanlışlık, cezayı büyütmez. Geri verme büyür. Büyüme, teşhir değildir.
Geri verme nasıl durur
Geri verme, sizinle, kısa, mümkünse aynı gün. Çocuk yanında dursun. Siz uzun özür nutku çekmeyin. “Kalem sende kalmış. Getirdik.” Çocuk kelime ekleyebilirse ekler. Ekleyemezse beden yeter.
Zorla “hırsızım” dedirtmek utanç bırakır. Utanç, bir sonraki nesneyi gizler. Gizlenen nesne, birlikte okunmaz.
Market sahnesinde bakış sizi acele cezaya iter. Acele, nesneyi rafa koyup çıkmaktır. Ders evde, sakin, üç cümle. “Beğendin. Almadık. Evde resmini çizebiliriz.”
Cezayı şişirmeyin. “Bir daha parka yok.” Ertesi gün park vardır. Boş söz, evin dilini zayıflatır. Sonuç, işin doğası olsun. Eşya gider, evde kalmaz.
Sizin evinizde de “izinsiz alınmaz” dursun. Kardeşin kalemi, sizin telefonunuz. Model, kreş cümlesinden güçlüdür. “Annemin çantası. İzin al.”
Utandırmamak, sormamak, onarmak
Kalabalıkta teşhir, sizin yüzünüzü kurtarır. Çocuğun öğrenmesini taşımaz. Öğrenme, geri verme ve aynı kısa sınırdır. Tekrar. Yavaş.
“Neden aldın?” ince sorudur. Dört yaş neden’i ahlakla doldurmaz. Dolduramayınca uydurur. Uydurma, yalan dosyasına girer. Dosya şişmesin. Somut durun.
Kıyas: “Kardeşin hiç almaz.” Kıyas, özü yarıştırır. Yarış, gizlemeyi veya inadı büyütür.
Onarım, eşyayı yerine koymaktır. İsterseniz küçük bir resim, bir “acıdı / üzüldü” cümlesi. Resim, ceza tablosu olmasın. Köprü olsun.
Eve gelince sahneyi saatlerce ısıtmayın. Isınan utanç, “ben kötü çocuğum” bırakır. Kötü çocuk, ya her şeyi alır ya hiçbir şey denemez. İkisi de sınır öğretmez.
Ev, kreş ve istek dili
Öğretmenle kısa dil. “Geri veririz, teşhir yok, ‘hırsız’ kelimesi yok.” Uzun etiket evin kapısını kapatır. Etiket, gelişimi görmez.
İstek evde konuşulur. “Çok beğendin. Listesine yazarız.” Yazmak, her isteği almak değildir. İsteğe yer açmaktır. Yersiz istek, izinsiz almayı şişirebilir.
Sahip oldukları da görünür olsun. “Bu senin. Bunu Ali’ye vermiyoruz.” Çocuğun da “benim”i vardır. “Benim”i hiç korumayan ev, dışarıda daha çok kilitlenir veya daha çok alır.
Oyun, almayı taşır. Bebekler izinsiz almaz, sorar, geri verir. Siz oyunu ders diye bozmayın.
Eşinizle hizalanın. Biri “ne olmuş” derken diğeri “hırsız” diyorsa çocuk iki uç alır. Ortak duruş: geri verilir, öz kirlenmez, sınır durur.
Ani ve sık alma, evde başka bir çöküş, dil veya işitme kaygısı varsa önce pediatrist. Ben evde tanı koymam.
Ne zaman birlikte bakılır
Alma her gün, planlı ve gizleyerek duruyorsa; ev ve kreş durduysa; kendine zarar veya tamamen içe kapanma varsa yalnızca “dört yaş” demeyin. Önce hekim. Sonra evin sahip olma ve utanç diline bakarız.
Süre vermem. “Şu ay bırakır” demem. “Benim” dalgalanır. Yeni sınıf, kardeş, yokluk hissi tabloyu şişirebilir. İş, her alışı karakter ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; geri verme sahnelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. Almayı yalan değil sahip olma diye okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.