İki yaşta “ben yapacağım” birçok evin sabahını ve çıkışını yavaşlatır. Fermuar, kaşık, ayakkabı, musluk… Siz yetişmek istersiniz. Çocuk elinizi iter. İtmek, nankörlük değildir. İradenin gürültülü provasıdır.
Ben bu tabloyu inat diye okumam. Özerklik, bu yaşın işidir. İş, her işi çocuğa bırakmak değildir. Güvenliği tutup süreyi ve küçük payı açmaktır. Pay, rüşvet değildir. “Ben de varım” penceresidir.
Özerklik neden bu kadar seslidir
Dil büyür, beden yürür, istek hızlanır. Henüz beklemek ve “sonra” zayıftır. “Ben yapacağım”, hayır’dan daha somuttur. El, sözden önce gelir.
Siz hızlısınız. Çocuk yavaştır. Tempo farkı, savaş gibi ısınır. Isınan savaş, “ben yapacağım”ı kimlik yapar. Kimlik olunca kaybetmek utançtır. Utanç, daha çok iter.
Açlık, diş, yorgunluk ve acele, özerkliği sertleştirir. Sertleşme karakter gibi durur. Sıklıkla yük ve takvimdir. Takvimi beş dakika öne almak, birçok evde savaşı kısaltır. Kısaltma vaadi değildir.
Oyun bu yaşı anlatır. Çocuk kuleyi kendi kurar, sizin bloğunuzu kabul etmez. Evde de aynı hikâye vardır. Siz yönetmen olmayın. Sahneyi güvenli tutun.
“Neden” uzun anlatılmaz. “Üşüyoruz. Fermuar. Ucu sen.” Kısa neden, nutuktan yakındır.
Süre tanımak
Süre, özerkliğin yakıtıdır. Yakıtsız özerklik, “hadi!” ile ezilir. Ezilen irade, ya patlar ya kapanır.
Sabah, bir iş seçin. Fermuar veya ayakkabı. İkisi birden, takvimi yer. Seçilen işte bekleyin. Beklemek, hiç yardım yok demek değildir. “Ucu sen, çekişi ben.”
Kum saati bazı çocukta işe yarar. “Kum bitene kadar sen. Bitince yardım.” Saat, tehdit olmasın. Köprü olsun.
“Ben yapacağım” her işte durmaz. Araba koltuğu, sokakta el, sıcak ocak. Bunlarda süre yoksa cümle net durur. “Koltuğa oturuyoruz. Çantanı sen koy.” Küçük pay, büyük hayırın yanında durur.
Süre her gün kayıyorsa çocuk duvarı test eder. Test zekâdır. Aynı sahnede aynı pay, dünyayı okunur kılar.
Güvenlik, seçenek, evet
Güvenlik, özerkliğin iptali değildir. Bıçak, pencere, cadde… El tutulur. “Bunu ben. Kaşığı sen.” Ayrım, çocuğu küçümsemez. Dünyayı taşınır kılar.
İki seçenek yeter. “Kırmızı ayakkabı mı, mavi mi?” İkisi de sizin çıkarabileceğiniz şeylerdir. “Ne istersen” dolabı açar, kararı ve süreyi yer.
Evet’leri görünür kılın. “Evet, sen dökeceksin, ben silerim.” Dökmek yorucu olsa da irade orada yaşanır. Mükemmel mutfak aramayın.
Utandırmayın. “Yapamıyorsun.” “Bırak, geç kalıyoruz, beceriksiz.” Kelime, eli iter. İtilen el, yarın daha çok “ben yapacağım” der veya hiç denemez.
Yardımı dayatmayın. Dayatılan yardım, kontrol kaybıdır. Kontrol kaybı, savaşı uzatır. “Hazır olunca çağır.” Çağrı gelmezse güvenlik sınırında siz bitirirsiniz. Bitirmek, alay konusu olmasın.
Ev, kreş ve sizin acele’niz
Kreşte “kendi giyiniyor, evde yaptırmıyor” sık duyulur. Ev, güvenilen yerde irade çıkar. Çıkış, sizin başarısızlığınız değildir. Evde de küçük pay dursun.
Eşinizle hizalanın. Biri her işi kaparken diğeri hiç yardım etmiyorsa çocuk doğru kapıyı öğrenir. Ortak duruş: güvenlik var, bir işte süre var, alay yok.
Sizin acele’niz sahneyi yönetmesin. Acele, özerkliği yer. Yenen özerklik, kapı önünde kriz olur. Kriz, ayakkabı yazısının da konusudur. Burada iş, beş dakika erken çıkmaktır.
Oyun, “ben yapacağım”ı doyurur. On dakika sizin yönetmediğiniz kurma, giyinme savaşını yumuşatabilir. Yumuşatma sözü vermem. Sık gördüğüm yöndür.
Diş, hastalık, yeni kardeş bu pencereyi sertleştirir. Sertleşince tek iş “bırak, ben yapayım” olmasın. Yükü azaltın, payı bir işte tutun.
Ne zaman birlikte bakılır
“Ben yapacağım” günün tamamını yiyorsa, kendine zarar sıklaşıyorsa, yeme içme ve uyku çöktüyse, dil ve işitme sizi kaygılandırıyorsa yalnızca “iki yaş” demeyin. Önce pediatrist. Sonra evin süre ve pay diline bakarız. Tanı evde konmaz.
Süre vermem. “Şu ay kendi giyer” demem. Özerklik dalgalanır. Üç yaşta başka bir “ben”, kreşte başka bir “ben” çıkar. İş, her dalgayı savaş ilan etmemektir.
Görüşmeler Google Meet ile; sabah denemelerini WhatsApp’tan kısaca izleriz. “Ben yapacağım”ı özerklik diye okumak için çocuk gelişimi ve danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.