Çocuk gündüz çişini yönetiyor görünebilir. Kaka ise külota kaçar, kreş çantasında kokar, evde saklanır. Sizde sıkça şu cümle oluşur: yaşı geçti, biliyor, yapıyor. Okul öncesi kaka kaçırma, birçok evde inat ve ayıp diye okunur. Okuma sertleşince çocuk kirli çamaşırı gizler, “yapmadım” der, köşeye çekilir. Gizlenen kaka, hem ilişkiyi hem de bedeni yorar. Bu yazıda tanı konmaz. Evde utandırmadan duruş ve hekime gidecek işaretler ayrılır.
Çocuk gelişim uzmanı ve aile danışmanı olarak kaçırmayı karakter sorunu gibi ele almam. Tedavi de etmem. Kabızlık, ağrı veya taşma şüphesi varsa önce pediatrist vardır. Benim işim, evin dilini, kreş cümlesini ve utanç sahnesini sakinleştirmektir. Google Meet veya WhatsApp görüşmesinde önce öykü sıraya konur. Ceza, alay ve “arkadaşların duysa” bu sıranın dışındadır.
Kaçırma inat diye okunmasın
Okul öncesi çocuk sinyalini tanıyor olabilir. Tanımak, her ortamda, her beden halinde yetişmek değildir. Kreş kuyruğu, kapalı kapı, acele, yabancı koku, daha önce acıyan çıkış… Beden bekler. Bekleyen kaka yumuşaklığını yitirebilir. Sonra leke, taşar gibi kirlenme veya birden boşalma gelir. Dışarıdan “yaptı işte” durur. İçeriden kaçınma ve geç kalmış bir boşalmadır.
Bazı çocuk kakasını gizler çünkü görünür olmak tehlikelidir. Tehlike siz bağırmasanız bile yüzünüzde duruyor olabilir. Dolap arkası, perde dibi, kirli külot yatağın altında. Bulunca öfke anlaşılır. Öfkeyi çocuğun üzerine yıkmak, bir sonraki saklamayı kesinleştirir.
Kaçırma, yeni kardeş, taşınma, kreş değişimi veya evde yükselen sesle de artabilir. Artış, sizi cezalandırmak için tasarlanmış bir plan değildir. Sinir sistemi, enerjiyi temel güvenliğe çeker. Tuvalet sızar.
İlk iş, “neden yaptın” sorusu değildir. Çocuk o soruya doyurucu cevap vermez. İlk iş, bedeni ve ortamı taramaktır. Kaka nasıl, ağrı var mı, kaç günde bir çıkıyor, kreşte tuvalet nasıl anlatılıyor, siz bulunca ne yüz gösteriyorsunuz.
Evde utandırmadan duruş
Kirli külot bulununca cümle kısa tutulur. “Külot kirlendi, değiştiriyoruz. Bedenin bazen yetişemez. Ben yanındayım.” Kumaş burnuna tutulmaz. Kardeş çağrılmaz. Misafire, aile sohbetine, komşu grubuna öykü gitmez. Çocuğun bedeni özeldir.
Banyo, ceza yeri olmaz. Uzun ovma, iğrenme sesi, “kirli çocuk” etiketi. Temizlik sakin, özel ve yeterince hızlıdır. Siz kendi öfkenizi başka odada, başka saatte boşaltırsınız.
Bez veya alıştırma külotu geçici köprü olabilir. Köprü, “bebek oldun” diye giydirilmez. “Dışarıda veya kreşte bedenin yetişmezse bu kumaş yardımcı” diye durur. Köprüyü gizlemeyin. Gizlenen kumaş, utancı büyütür.
Oturma süresini kaçırma sonrası uzatmak sık denenen yoldur. “Çıksın diye bekleyelim.” Uzayan oturuş, ıkınma ve korkuyu büyütebilir. Kısa, sakin, isteğe yakın oturma daha az zarar verir. Gelmezse kalkılır.
Ödül ve ceza bu tabloda özellikle risklidir. “Kaçırırsan park yok”, “çıkarırsan yıldız”. İkisi de bedeni dışarıdan yönetir. Yönetilen beden daha çok saklar.
Ne zaman hekime gidilir
Şu işaretlerde “alışır, inat” diye beklemeyi uzatmayın. Kaka sert, kuru veya çok geniş çaplıdır. Çocuk çıkarken ağlar, parmak ucunda gerilir, karnı şiştir. İç çamaşırında sık leke, kan veya ishal gibi görünen kirlenme vardır. İştah düşmüştür. Çiş yaparken yanma, ateş, kusma, kilo almama eşlik eder. Daha önce düzenli giden kaka ani bozulmuştur.
Bu listeyi korkutmak için yazmıyorum. Ayırmak için yazıyorum. Bir işaret bile sizi çocuk hekimine götürmeye yeter. Evde tanı konmaz. Hekim öykü, muayene ve gerekirse düzenleme ile bakar. O düzenleme benim alanım değildir. Sizin işiniz, hekime düzgün bilgi götürmektir: sıklık, görünüm, yemek, su, kreş, saklama, evdeki cümle.
Hekim “bakmam gereken bir tablo var” dediyse evin tempo konuşması yavaşlar. Ara vermek yenilgi değildir. Ağrılı veya dolu bedene yeni bir görev yüklememektir. Hekim “izleyelim” dediyse, o zaman korku, kreş dili ve utanç öne çıkar. İki sonuçta da çocuk mahkûm edilmez.
Kreş ve ev aynı utancı taşımasın
Öğretmen “yine kaçırmış” diye çantaya not koyuyorsa evde telafi mahkemesi kurulmaz. “Kreşte rezil olmuşsun” cümlesi, ertesi gün saklamayı büyütür. Yetişkinler arası konuşma, çocuk odaya geçtikten sonra durur. Çocuğa gidecek cümle koruyucudur. “Öğretmen haber verdi, külotu değiştirmişler. Sen küçük düşmezsin. Yarın da tuvalet senin.”
Kuruma gidecek dil somut ve yargısızdır. Evde hangi sözcük kullanılıyor? Oturma zorlanıyor mu? Ağrı şüphesi hekime gitti mi? Kaza utanç konusu olmayacak mı? Zor kopçalı giysi var mı? Bu sorular şikâyet değildir. Ortak haritadır.
Kreş her maddeyi tutamayabilir. Tutulmayan yerde ev, nefes yeridir. Evde “kreşte olmadı, akşam üç kere otur” telafisi olmaz. Telafi, günün her saatini performans yapar.
Kıyafet seçimi utancı pratikte düşürür. Lastikli pantolon, yedek külot, yedek eşofman, koku yapmayan sakin bir çanta düzeni. Pratik, pedagojiden önce gelir.
Ne zaman birlikte bakılır
Saklama evin günlük işi olduysa, kreşle dil bir türlü örtüşmüyorsa, eşiniz utandırarak duruyorsa, hekim izlerken ev hâlâ savaşta ise kişiye özel çerçeve işe yarar. Amacım kaçırmayı bir seferde silmek değildir. Amacım utancı indirmek, tıbbi olanı ayırmak, çocuğun bedenini yeniden ona bırakmaktır. Seanslar Google Meet ve WhatsApp iledir.
Kaçıran çocuk, kirli ilan edilmeyi hak etmez. Çoğu zaman yetişemeyen bir beden ve fazla yüksek bir ev sesi vardır. Ses düşünce saklama azalabilir. Azalma vaadi yoktur. Azalan şey çoğu zaman çocuğun üzerindeki ayıptır. Ayıp inince beden, zamanı gelince haber verir.
Okul öncesi kaka kaçırmayı utandırmadan ele almak isterseniz stres girmeden tuvalet eğitimi sayfasına bakabilirsiniz.